Views: 32
Thời thơ ngây của nữ nhà văn Edith Wharton vừa được Light Book phát hành lại với bản dịch mới của dịch giả Vĩnh Ngân. Theo cảm nhận của tôi, đây là một tuyệt tác văn học và xứng đáng được Pulitzer Prize của nền văn học Mỹ. Bản dịch của Vĩnh Ngân rất mượt mà, văn phong thanh thoát, dễ hiểu.
Tiểu thuyết Thời thơ ngây
Tác phẩm Thời thơ ngây ra đời vào năm 1920 và sau đó 01 năm tác phẩm này giành giải thưởng Pulitzer Prize vào năm 2021. Thời thơ ngây với bối cảnh nước Mỹ từ cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. Đó là thời kỳ nước Mỹ xảy ra nhiều mâu thuẫn văn hoá giữa việc từ bỏ những phong tục cũ – lạc hậu và chấp nhận những phong tục mới trong xã hội của những quý tộc (cự phú) ở New York.
New York trong tiểu thuyết chia thành 3 nhóm người : Nhóm thứ nhất : những quý tộc đam mê du lịch, làm vườn, thích đọc tiểu thuyết, khinh thường những thú vui thô thiển (gồm gia tộc Archer và van der Luyden) là quý tộc nhập cư từ Châu Âu. Nhóm thứ 2 là quý tộc sành ăn, sành mặc thích xem kịch (Gia tộc Mingott, Manson, Welland) và nhóm thứ 3 cấp tiến theo trào lưu văn hoá Châu Âu hiện đại, là nhóm đam mê hát hò, khiêu vũ và tụ tập xem ca nhạc (gồm gia tộc Beaufort, Lefferts, Struthers). Cả ba nhóm người ngoài mặt vui vẻ nhưng trong lòng không ưa nhau đã tạo nên bộ mặt xã hội New York thời bấy giờ.
Edith Wharton với phong cách ngọt ngào nhưng vô cùng tỉnh táo, giải quyết tình huống của mỗi nhân vật rất hay, làm cho tác phẩm Thời thơ ngây thêm sâu sắc và châm biếm thâm thuý. Nhà văn đã đăt từng nhân vào những hoàn cảnh bất lợi và bi kịch liên tiếp, ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc đời và số phận từng nhân vật. Bên cạnh đó, Edith Wharton lên án nhưng thủ tục và văn hoá cũ không còn phù hợp với sự phát triển xã hội lúc bấy giờ qua những cách May và Archer sống chung hay qua nhân vật Ellen Mingott.
Tiểu thuyết Thời thơ ngây là câu chuyện tình tay ba của 3 người, đại diện cho 3 nhóm người như trên gồm Ellen Mingott (hay bá tước Olenska), May Welland và Newland Archer. May và Newland Archer đã đính hôn. Nhưng theo thủ tục cũ, sau 2 năm, họ mới được phép làm đám cưới. Newland Archer là người thích đổi mới và lên án những thủ tục cũ, anh cảm thấy bế tắc từ tư duy đến hành động khi sống bên cạnh những người tôn sùng văn hoá cũ. Anh muốn hôn lễ được tiến hành nhanh nhất nhưng chẳng ai ủng hộ. Rồi tình cờ, anh gặp lại Ellen Mingott là chị họ của May (một người phụ nữ là vợ của một bá tước ở nước Ý nhưng bỏ chồng quay về New York) tại sân khấu kịch khi cả nhà Mingott tới đây xem kịch.
Newland Archer gặp Ellen Mingott
May giới thiệu Ellen với Newland Archer là người chị họ mới từ Châu Âu về nhưng Ellen tiết lộ rằng cô và Ellen đã chơi cùng nhau từ thưở thiếu nhi. Đặc biệt, Newland Archer đã hôn Ellen khi hai người chỉ là câu nhóc, cô bé ngây thơ.
Ellen quay về New York vì cô không thể chung sống được với người chồng là bá tước Olensky ở nước Ý. Cô muốn ly hôn chồng nhưng đây là điều đại kỵ với gia tộc Mingott và cả xã hội Mỹ lúc bấy giờ. Không một ai trong gia tộc Mingott muốn Ellen ly hôn nên họ đã nhờ Archer – vốn hành nghề luật sư đến khuyên nhủ Ellen từ bỏ việc nay.
Ellen qua lại những thành phần ăn chơi ở New York, thường xuyên đi cùng Julius Beaufort nên không được gia đình Mingott và Archer chấp nhận nhưng gia đình vẫn là gia đình. Tất cả mọi người trong gia tộc Mingott luôn ủng hộ Ellen, đặc biệt là bà ngoại – Catherine. Họ muốn mọi người đối xử công bằng với Ellen.
Bên cạnh đó, May tạo cơ hội cho Archer tiếp xúc nhiều với Ellen vì May nghĩ rằng Ellen thật tội nghiệp, cô đơn, đáng thương ở New York (Ellen mồ côi cha mẹ và được một người gì là Medora Manson nuôi lớn nhưng bà không quan tâm đến Ellen sống như thế nào, bà đã mang Ellen sang Ý sống từ nhỏ).
Chính vì May (hôn thê của Archer) và cả gia đình Mingott ủng hộ việc Archer tiếp xúc với Ellen nên Archer dần dần nảy sinh tình cảm Ellen. Lúc đầu, anh còn né tránh nhưng càng tiếp xúc với Ellen thì anh phát hiện ra cô ấy mới chính là một nửa của cuộc đời anh chứ không phải May. Ellen có cá tính, sắc sảo, biết suy nghĩ, biết thưởng thức cái đẹp – văn học – kiến trúc, giàu lòng trắc ẩn và kiến thức về nhiều việc trong cuộc sống, bên cạnh là thái độ không quan tâm đến tiền bạc.
Nhưng Julius Beaufort (ông chủ ngân hàng) cũng theo đuổi Ellen, chính ông này đã nhiều lần làm cho Archer khó chịu và bẻ mặt xấu hổ. Tại căn nhà nhỏ của khu vườn ở Skuyterchiff, Archer đã phải nghỉ phép ở hãng luật và mượn xe trượt tuyết để đến gặp Ellen. Khi hai người đang nói chuyện thì Julius Beaufort xuất hiện và Ellen trả lời không biết vì sao Julius Beaufort đến đây, đã làm Archer bực bội và bỏ đi. Anh thề sẽ không liên lạc và gặp Ellen nữa.
Sau đó, Archer đã đến St. Augustine – nơi gia đình May Welland đang nghỉ đông. Tại đây, Archer đã thổ lộ tình cảm, ôm, hôn May thắm thiết. Anh bày tỏ khát vọng muốn nhanh chóng làm đám cưới nhưng May im lặng và tỏ ý không tán thành.
Archer đúng giữa 2 ngã đường của cuộc tình May và Ellen. Một người là vợ sắp cưới và một người là nhân tình. Ellen là người phụ nữ hoà hợp với anh về mọi mặt từ suy nghĩ đến hành động cũng như những sở thích. May là phụ nữ truyền thống cho anh cảm giác yên bình. Trong lòng Archer là cuộc dằn co giữa 2 thái cực yêu Ellen và từ bỏ May.
Trong một lần,tại căn hộ của Ellen, Archer đã thú nhận anh yêu Ellen và muốn cưới Ellen. Anh đã sẵn sàng từ bỏ hôn ước với May và đã lên lịch sẽ cưới Ellen làm vợ nhưng lá thư của May gửi đến với thông báo hôn sự của anh và May sẽ được tiến hành sau lễ Phục Sinh.
Cuối cùng Archer cũng lấy May Welland
Đám cưới của Archer và May diễn ra ngay sau đó, Archer trở thành chồng của May. Nhưng trong kỳ nghỉ trăng mật tại Châu Âu, anh phát hiện ra rằng anh và May quá khác nhau trong suy nghĩ và khó hoà hợp trong lối sống. Bên cạnh đó chính nếp sống tẻ nhạt và khuôn phép trong gia đình Welland đã làm Archer chán nản.
Hình bóng Ellen lại xuất hiện thôi thúc anh đi tìm Ellen. Newland Archer tự hỏi Ellen giờ ở đâu ? Anh đã từng có suy nghĩ chỉ khi May chết đi, anh mới đến được với Ellen nhưng đó suy nghĩ thoáng qua và được dập tắt ngay sau đó.
Bà ngoại Catherine luôn ủng hộ Archer đến với Ellen vì Ellen là đứa cháu ngoại giống bà nhất từ tính cách đến suy nghĩ. Ellen đôi lúc cũng muốn chấp nhận nhưng khi nghĩ đến May, cô đã không cho phép bản thân cướp chồng của em họ. Chính vì thể, Ellen tìm cách xa lánh Newland Archer. Cô đã rời xa New York đến Wasington sinh sống.
Archer giấu May và lén lút gặp Ellen
Tuy sống bên cạnh May, nhưng tâm hồn và trái tim của Archer luôn hướng về Ellen. Sau đám cưới, anh biết được Ellen chuyển đến sống ở Wasington, Archer đến Washington tìm Ellen. Biết tin Ellen tới Boston, Archer đến Boston. Về New York, họ hẹn nhau ở một viện bảo tàng. Một người đàn ông ngoại tình và một thiếu phụ bỏ chồng cứ lén lút gặp nhau như vậy. Archer đã lên ý định, muốn bỏ trốn cùng Ellen nhưng cô luôn từ chối. Cô không muốn làm việc gì có lỗi với May với gia đình Mingott.
May Welland – người phụ nữ ngây thơ và cao thượng
May từ bỏ mọi thứ để làm một người vợ chung thuỷ và yêu thương chồng. Đôi bàn tay của May sinh ra để cưỡi ngựa, chèo thuyền, và vận động ngoài trời nhưng vì nghĩa vụ của người vợ và không thể chối bỏ truyền thống nên nàng đã bỏ tất cả. Nàng học may vá, may gối cho chồng kê đầu khi đọc sách. Bất cứ khi nào, May cũng nói tốt cho Archer mỗi khi ai hỏi thăm. Cô ấy luôn luôn chăm sóc và yêu quý Archer mọi lúc, mọi nơi.
Nhưng Newland Archet không nghĩ như vậy, anh cảm thấy sống với May như một gánh nặng, vài lần anh muốn thú nhận với May là anh đã ngoại tình với Ellen. Lần thứ nhất, Archer muốn thừa nhận rằng Anh muốn đến với Ellen thì May làm như không biết. Nàng chỉ nói anh đừng lo lắng về Ellen nữa vì Ellen chuẩn bị về Châu Âu. Lần thứ hai, Archer muốn bỏ hết mọi thứ và rời khỏi New York, bỏ trốn cùng Ellen. Đáp lời những lời đó của Archer, May vẫn nhẹ nhàng và tình cảm. Nàng nói rằng Archer không được đi đâu mà không cho nàng theo, vì nàng đã có thai. Sâu thẳm trong tâm hồn, May có lẽ biết Archer ngoại tình với Ellen nhưng nàng phớt lờ và bỏ qua tất cả.
Ellen Mingott – người phụ nữ đa cảm
Ellen được khắc hoạ trong tiểu thuyết Thời thơ ngây là một người phụ nữ rất hiểu chuyện, lễ phép và giàu lòng trắc ẩn, dám chống lại định kiến xã hội đương thời và cả gia đình. Biết mẹ Archer không thích cô, cô đến thăm mẹ của Archer và nói chuyện.
Julius Beaufort là chủ ngân hàng và đang đứng trên bờ vực phá sản và bị mọi người xa lánh nhưng Ellen đã đến an ủi vợ của Julius Beaufort là Regina. Sau này, Julius Beaufort lấy vợ thứ 2 và sinh ra cô con gái tên là Fanny. Nhưng cô bé gặp bất hạnh, cha mẹ đều mất và không nơi nương tựa. Chính Ellen Mingott đã dang tay nuôi nấng và trông nom đứa trẻ tội nghiệp đáng thương này như con ruột.
Kết thúc chuyện tình tay ba
Từ khi Ellen rời New York và khi biết tin May có thai đứa con đầu lòng là Dallas, Newland Archer cảm thấy hối hận, có lỗi với May. Anh đã sống và chỉ nghỉ đến May cùng gia đình trong 26 năm cho đến ngày May mất vì bệnh phổi.
Newland Archer tham gia chính trị, trở thành công dân gương mẫu và được mọi người kính trọng. Đứa con trai đầu lòng là Dallas đã theo theo nghề kiến trúc và thường xuyên tâm sự với cha như hai người bạn từ ngày mẹ mất. Nhưng Newland Archer chẳng thể ngờ rằng Dallas lấy lấy con gái của tình địch năm xưa nhà Beaufort là Fanny Beaufort.
Nhưng điều làm Archer bất ngờ nhất khi cùng con sang Pháp là chính Ellen là mẹ đỡ đầu của Fanny – con dâu của anh. Con trai anh là Dallas muốn hai cha con đến thăm Ellen nhưng Archer không thể. Anh ngồi ghế đá, nói con trai lên trước. Nhưng sau đó, Archer đã bỏ về khách sạn. Anh đã lừa dối May quá nhiều và anh không muốn lừa dối May thêm nữa dù bà ấy giờ đã không còn trên cõi đời này nữa.
Lời kết
Thời thơ ngây của nhà văn Edith Wharton khiến chúng ta suy nghĩ về những đổi thay của xã hội, khiến chúng ta hoài niệm về những gì tốt đẹp lẽ ra nên có trong xã hội và những gì chỉ nên thuộc về quá khứ.
Nhà văn Edith Wharton từng chia sẻ, trong quá trình viết sách, bà đã tìm thấy được một lối thoát thoáng qua trong chốc lát, để được trở về với những kí ức bé thơ, kí ức về một nước Mỹ đã biến mất từ lâu. Bà nhận thấy ngày càng rõ ràng cái thế giới mà bà sinh ra và lớn lên đã bị hủy hoại vào năm 1914. Có lẽ sau cùng, con người ở mọi thế hệ đều sẽ cảm nhận được nỗi buồn về thời đại, về sự chảy trôi của thời gian ấy. Và rõ ràng, thập niên 80 của thế kỉ XX, thời điểm cách đây bốn mươi năm dường như đã rất xa vời, khác hẳn với kỉ nguyên của virus Corona và chủ nghĩa dân túy của chúng ta ngày nay.
Năm 1920, một nhà phê bình đã bình phẩm khiếm nhã tiểu thuyết Thời thơ ngây trên tờ The Guardian: “Wharton đã cố gắng hết sức để câu chuyện trở nên sống động. Thế nhưng, thứ mà bà bàn luận lại đều là những vật thể đã chết, những con người đã chết. Những nhân vật trong câu chuyện của bà sinh sống ở New York trong những năm 70 của thế kỉ XIX. Wharton, bản thân bà chẳng thể làm gì để những nhân vật đó có thể trở nên sống động trở lại. Những bức thư, những bài báo cũ là thứ khiến họ lôi cuốn trong mắt chúng ta nhưng bản thân họ lại không thể làm chúng ta hứng thú như những người con thật, thuộc cùng thế hệ, thuộc cùng xã hội”. Dù rằng không phải ai cũng đồng tình với thái độ này ở thời điểm đó, thế nhưng nó cũng khiến người đọc hình dung con người của 100 năm trước trở nên rất xa xôi.
Qua thời gian, Thời thơ ngây đã được nhìn nhận đúng về giá trị, ý nghĩa đối với nền văn chương nước Mĩ và thế giới. Tác phẩm này đoạt giải thưởng Pulitzer vào năm 1921, đưa Edith Wharton trở thành nhà văn nữ đầu tiên đạt giải thưởng quan trọng này. Giám khảo giải thưởng cho rằng cuốn tiểu thuyết đã vén màn “bầu không khí lành mạnh của cuộc sống trên đất Mĩ, hé lộ những tiêu chuẩn cao nhất trong cách ứng xử và nhân cách của người Mĩ”. Đánh giá của học giả Vernon Parrington cũng rất đáng chú ý. Năm 1921, ông tỏ ra rất vui thích khi “Thời thơ ngây không chứa bất cứ cảnh tượng, màn buộc tội hay ghen tuông dung tục nào, không hề đả động tới những điều nhạy cảm, gây chướng tai gai mắt. Thế nên, đừng để những nhận xét không hay khiến bạn do dự!”.
Năm 2014, Robert McCrum nhận định rằng Thời thơ ngây là “một bản cáo trạng hùng hồn về một xã hội vô văn hóa”. Điều này lại một lần nữa tạo ra nhiều sự cộng hưởng trong chúng ta về giá trị mà cuốn sách mang lại. Năm 2018, tác phẩm được NXB Penguin bình chọn là một trong số 100 tác phẩm xuất sắc nhất mọi thời đại (nhân dịp kỉ niệm 60 năm thành lập Tủ sách kinh điển), sánh cùng các kiệt tác khác như Đồi gió hú, Chiến tranh và hòa bình, Lolita, Anh em nhà Karamazov…
>> Đọc thêm : Review – Di chúc của một kẻ lập dị – Jules Verne
Một người thích viết, quan tâm đến tâm lý học, đam mê Cổ Long, thích đọc Haruki Murakami, tinh thần theo Chủ Nghĩa Hiện Sinh, đời sống theo triết Khắc Kỷ - Cô độc hướng ngoại & Bình thản hướng nội
