banner web

Review : hễ sướng thì hét lên – Trì Lợi

hễ sướng thì hét lên

Hễ suớng thì hét lên là tiểu thuyết của nhà văn Trì Lợi, tác phẩm như những thước phim quay chậm từ quá khứ đến thời điểm hiện tại của người đàn ông có tên Biện Dung Đại – 41 tuổi. Đó là bi kịch từ tuổi thơ cho đến tuổi trung niên nghiệt ngã của người đàn ông trong xã hội đương đại tại Trung Quốc vào những năm 2000.

Tác phẩm hễ sướng thì hét lên

Nhà văn Trì Lợi đã bày tỏ, bà chỉ muốn “lột tả tất cả về một người đàn ông”. Đàn ông có những điểm tự thân rất mê hoặc và cũng sâu thẳm khó lường. Nhiều nhà văn nam cũng không viết được những tác phẩm miêu tả tâm trạng khó nói, tâm tư khó giải bày của đàn ông.

Tác phẩm ban đầu có tên là “Rêu xanh phương Đông”, nhưng trong lúc viết và sửa chữa thì nhà văn Trì Lợi càng cảm thấy phải thay đổi cái tên của tác phẩm này. Rồi trong một buổi tối nọ, bà chợt nghĩ đến một câu cách ngôn: “Hễ sướng thì hét lên”. Đó là một câu cách ngôn đầy khí thế, là trạng thái tinh thần mà mọi bậc tu mi nam tử đều mong muốn.

“Hễ sướng thì hét lên” thực chất là một câu cách ngôn được in trên vỏ bao diêm trong hành trang của những người lính Mỹ thời kỳ chiến tranh ở Việt Nam vào những năm 1970.

Tác giả Trì Lợi 

Trì Lợi sinh năm 1957 tại Hồ Bắc – Trung Quốc .Thời thanh niên bà theo học ngành Y, từng là bác sĩ tại Phòng Y tế, huyện Vũ Cương, thành phố Vũ Hán.

Năm 1983, để hoàn thành giấc mộng văn chương từ thuở bé, bà quyết định bỏ ngành Y để thi vào lớp tại chức khoa Văn, Đại học Vũ Hán. Năm 1987, bà tốt nghiệp về làm biên tập viên cho Liên hiệp văn học thành phố Vũ Hán. Năm 1990, bà được điều sang Viện văn học Vũ Hán, theo đuổi con đường viết văn chuyên nghiệp. Năm 1995, bà nhậm chức Viện trưởng Viện văn học. Năm 2000, bà được bầu làm Chủ tịch Liên hiệp văn học thành phố Vũ Hán.

Trì Lợi được đánh giá là nữ nhà văn xuất sắc của trào lưu Tân hiện thực Trung Quốc với bút lực dồi dào và giọng văn sắc sảo. Bà đã được trao hơn năm mươi giải thưởng văn học các loại, trong đó phải kể đến Giải thưởng văn học Lỗ Tấn.

Trì Lợi cũng là nhà văn hiếm hoi mà hầu hết các tiểu thuyết đều là best-seller từ suốt 20 năm nay ở đại lục, nhiều tác phẩm được dịch ra các thứ tiếng Anh, Đức, Pháp, Nhật, Hàn… Một số tác phẩm của Trì Lợi còn được chuyển thể thành kịch bản điện ảnh và thu hút sự chú ý lớn từ công chúng và dư luận.

Biện Dung Đại trong hễ sướng thì hét lên

Biện sư phụ – cha của Biện Dung Đại là một người cổ hủ, cố chấp, xuất thân là thân phận bần nông ở nông thôn và hành nghề buôn bán hải sản cùng cha ở chợ. Trong một lần, nhân viên thu mua của nhà sách Tân Hoa đến mua hết quầy hải sản của hai cha con để về đãi tiệc cho nhân viên. Ông đã cùng cha đến giao hàng cho nhà sách thì nhân viên nói buổi chều quay lại lấy tiền.

Nhưng trớ trêu thay, khi hai cha con quay lại thì người thu mua đã bị tai nạn và mất ngay sau đó nên tất cả các chứng từ cùng giấy tờ của việc mua bán này không có nên hai cha con không lấy được tiền. Biện sư phụ quyết chí “ăn dầm nằm dề” ở đó để đòi nhà sách trả tiền. Ban đầu nhân viên nhà sách thấy ái ngại, nhưng lâu dần họ đã không quan tâm đến Biện sư phụ nữa.

Trong một lần thấy nhân viên bán sách, tính tiền cho khách chậm thì Biện sư phụ đã nói luôn giá tiền hoá đơn trong khi nhân viên này còn loay hoay cộng tiền. Người của nhà sách thấy được tài năng tính toán khá nhanh của Biện sư phụ nên họ quyết cho ông ăn học, trở thành nhân viên bán sách tại nhà sách Tân Hoa đến tuổi nghỉ hưu. Thế là từ một người bán hải sản, Biện sư phụ đã trở thành một nhân viên bán sách tại một nhà sách lớn.

Cuộc đời lam lũ của một nông dân ở quê đã chấm dứt, Biện sư phụ đã trở thành người làm công và sinh sống ở thành thị. Sau này khi lớn lên, ông cũng đã quyết bám trụ ở thành phố, bằng cách phải lấy được vợ là người thành phố. Và rồi ông cũng thực hiện được giấc mơ này qua 2 đời vợ và 2 đứa con trai là Biện Dung Đại, gái là Biện Uyển Dung.

Vì tư tưởng trí thức nửa vời, trưởng giả học làm sang nên Biên sư phụ ra sức đọc hết sách đông tây kim cổ tại nhà sách và biên tập ra một bộ sách để răn dạy Biện Dung Đại thành con người như các danh nhân ông từng đọc.

Biện Dung Đại, lớn lên trong sự hà khắc và cổ hủ của cha. Ngay cả cái tên Biện Dung Đại thì ông đặt tên cho con từ câu nói nổi tiếng của vĩ nhân Lâm Tắc Từ :

Hải nạp bách xuyên, hữu dung nãi đại;
Bích lập thiên nhận, vô dục tắc cương.

 Dịch nghĩa

Biển thâu nạp trăm sông, nhờ có bao dung mà trở nên vĩ đại;
Vách núi dựng cao ngàn nhận, do không có dục vọng mà được vững bền.

Câu đối này là danh cú của Lâm Tắc Từ, được làm khoảng năm 1838-1839, đề phủ để tự răn mình trong thời gian ông giữ chức tổng đốc Lưỡng Quảng.

Cũng chính vì cái tên này mà ở trường học, Biện Dung Đại bị bạn bè trêu trọc. Đôi khi thầy cô hay bạn học gọi anh bằng tên thô tục : đại tiện, tiểu tiện, bím tóc nhỏ, tiện dung đại.. trong lòng anh uất ức lắm nhưng chẳng biết tâm sự nói cùng ai.Vì Biện Dung Đại và cha không bao giờ nói chuyện cùng nhau, cha anh không bao giờ để cho anh trình bày chính kiến hay cảm xúc cá nhân.

Mẹ anh đã mất khi anh còn nhỏ, Biện sư phụ cưới thêm một cô vợ thành thị khác và sinh thêm em gái cùng mẹ khác cha với Biện Dung Đại là Biện Uyển Dung. Kể từ đó, mỗi khi uất ức chuyện gì thì Biện Dung Đại chỉ im lặng và không nói với ai. Anh dùng thái độ câm nín để đối mặt với bất công, giễu cợt mà đời ban tặng.

Khi Biện Dung Đại 13 tuổi, trong một lần cha vắng nhà, anh đã dí bàn tay của anh anh vào một nắm nến đang cháy. Lửa cháy khiến cho bàn tay nóng, phỏng và để thành vết sẹo. Chính vì cái sẹo ở bàn tay này, mỗi khi cuộc đời uất ức thì Biện Dung Đại chỉ cần nắm tay lại và im lặng nhẫn nhịn.

Răng của Biện Dung Đại mọc lệch nhưng tư tưởng cố hữu của Biện Sư Phụ muốn đứa con của ông phải ưu tú, xuất sắc nên ông dẫn Biện Dung Đại đến bác sĩ để niềng răng. Nhưng bác sĩ ở Vũ Hán không làm được. Họ nói ông phải lên thành phố lớn để niềng răng cho con và chi phí rất lớn.

Biện sư phụ tiếc tiền đã không đi, thay vào đó ông dùng dây đồng từ máy  thu thanh cũ và quấn vào răng của Biện Dung Đại để niềng răng. Đứa trẻ mới 13 tuổi, bị tra tấn theo kiểu nhục hình ngày xưa. Miệng sưng vù, rỉ máu, không ăn uống gì được. Biện Dung Đại chỉ biết nhịn nhục, im lặng và không phản kháng vì anh biết phản khánh chẳng được gì mà đôi khi bị trận đòn nhừ tử nữa.

Biện sư phụ suy nghĩ và mang Biện Dung Đại đến nhà sách Tân Hoa mỗi khi đi làm ở đây vì nhà ăn ở nhà sách Tân Hoa có nồi ninh thịt nấu quanh năm. Mỗi ngày, ông mua nước dùng này và giã mì nát thành miếng nhỏ đổ vào miệng Biện Dung Đại cho khỏi đói. Đứa trẻ Biện Dung Đại không ăn uống đầy đủ, chỉ cầm cự qua ngày nên cơ thể suy nhược. Đôi khi, anh còn không đứng không vững và đi lại không bình thường vì suy kiệt cơ thể.

hễ sướng thì hét lên
Hễ sướng thì hét lên – Trì Lợi

Công ty giải thể và thất nghiệp ở tuổi 41.

Biện Dung Đại đang là trưởng phòng kiêm tổng thư ký của hiệp hội sản xuất Thuỷ Tinh nhưng trong một lần ký kết hợp đồng với công ty nước ngoài để làm event theo chỉ đạo cấp trên là Nghiêm Minh Gia. Hiệp hội nhận tiền của nhà tài trợ nhưng không tổ chức theo hợp đồng ký kết mà tổ chức ăn chơi trác táng ở một khu resort.

Biện Dung Đại đã bị xã hội đen chặn đường và dằn mặt ép Hiệp hội thuỷ tinh trả tiền tài trợ. Anh đem kể cho Nghiêm Minh Gia nghe nhưng hắn thách anh đi kiện cấp trên. Biện Dung Đại đã đi thẳng lên cấp trên và kiện Nghiêm Minh Gia. Kết cục hiệp hội sản xuất thuỷ tinh giải thể. Biện Dung Đại đang có chức, đương quyền thì bổng nhiên mất việc. Đồng nghiệp trẻ hơn thì được nhận vào làm việc ở một số công ty khác, chỉ có mỗi Biện Dung Đại không ai nhận vào làm vì lớn tuổi.

Mỗi ngày, anh vẫn đóng thùng và đạp xe ra đường bình thường nhưng cơ quan không còn anh lại thang thang khắp mọi nơi, ăn uống qua loa, chẳng cho vợ anh biết anh là kẻ thất nghiệp. Biện Dung Đại cứ lang thang từng ngày gõ cửa công ty đi xin việc làm nhưng chẳng một nơi nào nhận anh vì anh đã lớn tuổi. Rồi một ngày Biện Dung Đại nhận được tiền đền bù sau khi công ty giải thể hơn 10.000 tệ.

Biện Dung Đại bị cha hắt hủi 

Nhận được tiền hỗ trợ từ công ty giải thể, Biện Dung Đại đã cầm 6000 NDT, đến gặp Biện sư phụ mong muốn nói chuyện với cha đàng hoàng nhưng thay vào đó thì anh nhận được sự khinh rẻ, trách mắng cùng thái độ gia trưởng của cha. Ông trách anh bất tài không làm nên trò trống gì. Ông trách anh là đồ bất hiếu, nghịch tử nhưng khi Biện Dung Đại đưa ông 6000 tệ thì ông bảo anh gửi đây khi nào anh cần thì đến lấy, ông sẽ trả nhưng chẳng ai biết đó có thể là số tiền lớn cuối cùng mà Biện Dung Đại kiếm được.

Anh chỉ muốn cha và cô em gái sống vui vẻ qua ngày. Vì đây có thể là lần cuối củng anh về nhà, sau này có thể anh sẽ không quay về khu này nữa. Biện Dung Đại bước ra khỏi nhà – nơi anh lớn lên, anh nhận thấy anh là kẻ bất hạnh :

“Biện Dung Đại không có người thân, Biện Dung Đại có đầy đủ họ hàng thân thiết các bên, đời sống không đến nỗi nào nhưng anh ta nhìn quanh chẳng thấy người thân”.

Đứa em gái mập mạp cùng cha khác mẹ của anh – Biện Uyển Dung. Biện sư phụ đặt tên trùng với hoàng hậu Uyển Dung của vua Phổ Nghi – vị hoàng đế cuối cùng của nhà Thanh. Nhưng lúc 10 tuổi, cô gái này đã bị người ta cưỡng dâm nên giả vờ đần độn, không muốn đi ra ngoài, trốn tránh xã hội vì xấu hổ. Cô cũng chẳng làm gì được ngoài ở nhà ăn bám người cha. Biện sư phụ quá phẩn uất nhưng chẳng làm gì được ngoài những lời chì chiết 2 đứa con của ông.

>> Hôn nhân vững bền đâu phải điều đơn giản

Bi kịch hôn nhân với người vợ không thương yêu.

Hoàng Tân Lối là vợ của Biện Dung Đại, mẹ của nàng là cô Trần vốn là nhân viên làm chung với Biện sư phụ. Mỗi ngày, bà nhìn Biện Dung Đại bị cha nhốt ở nhà sách ở góc khuất vì không ăn uống gì được nên động lòng trắc ẩn, cho Biện Dung Đại ăn những món ngon trong lúc Biện sư phụ không chú ý.

Cô có 2 con gái sinh đôi là Hoàng Tân LốiHoàng Tân Bội. Mỗi cuối tuần cô đều dẫn Hoàng Tân Bội lên chơi cùng trò chuyện với Biện Dung Đại. Chàng trai tuổi dậy thì cũng đã động lòng trước vẻ đẹp và sự thông minh của cô gái ấy. Rồi mãi sau này khi lên đại học, Biện Dung Đại vẫn thầm yêu trộm nhớ Hoàng Tân Bội.

Cô Trần và Biện sư phụ dần thân thiết, họ muốn se duyên cho đôi trai gái nhưng dụng ý của cô Trần là muốn Biện Dung Đại đổ vỏ cho đứa con gái Hoàng Tân Lối đang mang thai mà không biết của ai. Dù Biện Dung Đại nghi ngờ, vì cô gái mà anh gặp ở nhà sách Tân Hoa hay viết thư cho anh là cô gái khác chứ không phải cô gái đang ở trong nhà của cô Trần. Vì Biện Dung Đại không biết Hoàng Tân Lối là chị em sinh đôi với Hoàng Tân Bội.

Họ tạo cơ hội cho đôi trẻ – Biện Dung Đại và Hoàng Tân Lối ở nhà một mình, chuyện gì đến cũng đã đến. Đôi trai gái ân ái nhưng Biện Dung Đại nghi ngờ trinh tiết của Hoàng Tân Bội (sự thật đây là cô em gái sinh đôi của Hoàng Tân Bội là Hoàng Tân Lối) vì anh không thấy vệt máu nào trên nệm sau khi hai người ân ái.

Hôn lẽ cử hành ngay sau đó, Biện Dung Đài nghi ngờ nhưng không nói, bản tính mạnh mẽ nên Hoàng Tân Lối muốn phá bỏ cái thai này vì hai đứa còn quá trẻ. Nhưng cái thai này của ai thì chỉ có cô Trần và Hoàng Tân Lối biết. Nhưng cơ thể suy nhược từ bé, nên sau lần phá thai này cơ thể Hoàng Tân Lối trở nên yếu hơn. Vì biết bị lừa nhưng Biện Dung Đại đã dùng sự bao dung để che chở Hoàng Tân Lối nhất là sau khi cô Trần cầu xin.

Nhưng Biện sư phụ khi biết chuyện, đã bắt Biện Dung Đại ly hôn Hoàng Tân Lối. Nhưng anh không chấp nhận, anh vẫn ở bên cạnh người vợ cưới lầm của mình. Chứng kiến trong 7 năm,Hoàng Tân Lối sẩy thai 3 lần. Mỗi lần như vậy cơ thể Hoàng Tân Lối lại yếu hơn.

Sự khao khát có con của 2 người đè nặng lên nhau, không khí căng thẳng. Cô Trần – Mẹ Hoàng Tân Lối, bà đã đề nghị 2 vợ chồng anh về nhà của cô Trần để khi Hoàng Tân Lối có thai dễ săn sóc. Trời không phụ lòng người, lần mang thai thứ 5 này, Hoàng Tân Lối đã an toàn và hạ sinh một câu con trai kháu khỉnh.

Biện Dung Đại vui mừng nhưng Biện Sư Phụ vẫn không vui, và luôn trách mắng con trai bất hiếu, không nghe lời ông. Ông cũng giận bà thông gia, cắt đứt luôn quan hệ. Biện Dung Đại đứng ở giữa, chẳng biết làm thế nào để dung hoà.

Hoàng Tân Lối tuy cơ thể yếu ớt nhưng đầu óc cực kỳ thông minh, cô thay mẹ kế tục công việc ở nhà sách. Nhận thấy nhà sách đang thoái trào, cô lại gom tiền mua một khu đất cải tạo thành khu sinh thái để cho người đọc sách có thể vào đọc sách và lấy sách ở nhà sách Tân Hoa để bán sách tại đây.

Công việc ăn nên làm ra, cố kiếm được nhiều tiền, cô không quan tâm đến số tiền của chồng. Cô cũng mua cho biện sư phụ 1 máy lạnh và đề nghị sửa nhà nhưng ông không cho. Cô mua cho cha mẹ cô ấy vài món đồ, tăng quà cho 2 con trai của Hoàng Tân Bội. Bất cứ khi nào ở đâu, người phụ nữ này cũng tìm ra cơ hội kinh doanh kiếm tiền. Nhân một buổi chiều, cô cùng Biện Dung Đại đi thả diều, cô cũng nảy ra ý tưởng làm diều bán ở đây cùng với bán sách.

Cô nhẩm tính cả số tiền mà cô sẽ kiếm là bao nhiêu. Nhưng Biện Dung Đại không hào hứng, đôi khi lạnh nhạt với nhiều ý tưởng của vợ. Hàng ngày Biện Dung Đại vẫn ra đường, mặc quần áo chỉnh chu, đi xe ra ngoài và giả bộ đi làm, và không thông báo cho vợ là anh đã là một kẻ thất nghiệp.

hễ sướng thì hét lên
Hễ sướng thì hét lên

Cây kim trong bọc lâu ngày cũng lòi ra

Rồi một ngày Hoàng Tân Lối cũng phát hiện ra công ty chồng đã giải thể, chồng cô là kẻ thất nghiệp. Hai vợ chồng to tiếng, Biện Dung Đại vẫn im lặng, vẫn dắt xe ra ngoài kiếm việc. Cuộc đời của người đàn ông trung niên hơn 40 tuổi, cứ như thế trôi qua. Cha không hiểu, vợ không quan tâm, em gái đần độn – Một tấm bi kịch, khủng hoảng tuổi trung niên.

Biện dung đại đi phỏng vấn khắp nơi

Trong một lần đi nhờ vả bạn bẻ tìm việc ở nhà hàng nọ, Biện Dung Đại bắt gặp một buổi phỏng vấn của công ty mỹ phẩm. Anh cũng vào tham quan và quyết viết CV nổ chơi cho vui, liệt kê các thành tích cũng có cái của anh ấy, cũng có cái không có.

Một nữ nhân viên đọc được và rất ấn tượng, cô gái ra gặp và hẹn anh đợi xíu để dẫn sếp cô ra nói chuyện với anh. Một người đàn ông đã hỏi Biện Dung Đại những việc anh nói trong CV có thật không, và ông cần chứng minh. Biện Dung Đại nhớ người phụ nữ đánh giày ở đầu ngõ nhà cha anh mà anh đã cho 35 tệ để cô này mua cho con 2 phần gà ở McDona. Qua trao đổi trong lúc đánh giày, cô này tiết lộ chồng cô chuyên làm giấy tờ giả, giấy tờ nào cũng làm được.

Thế là sau cuộc điện thoại, Biện Dung Đại với đầy đủ bằng cấp được nhận vào làm việc nhưng với một điều kiện. Anh phải sống ở Tân Cương để sản xuất, nghiên cứu một loại nước hoa có tên Rêu Xanh Phương Đông. Đó là khu đồi núi, khá xa thành phố Biện Dung Đại phải sống xa nhà, xa vợ xa con. Trong đầu Biện Dung Đại lại nghĩ

“Tầm quan trọng của sinh tồn vượt lên trên tất cả. Bởi vì không chỉ sinh tồn vì sự sinh tồn của chính bản thân, anh ta còn phải sinh tồn vì những người thân thích và có quan hệ huyết thống với mình”.

Buổi tối cuối cùng trước khi rời thành phố đi xa, vợ chồng bịn rịn, muốn dành những giây phút âu yếm bên nhau. Nhưng trong lúc chờ Hoàng Tân Lối đi tắm thì Biện Dung Đại ngồi xem chương trình tivi về khung cảnh ở một nước Châu Phi : đói khổ, chiến tranh, loạn lạc. Anh bỏ mặc vợ mình đang muốn anh bên cạnh âu yếm, Hoàng Tân Lối thất vọng và bỏ đi ngủ.

Khi chương trình tivi hết thì trời gần sáng. Biện Dung Đại vào toilet, và nghĩ về chuyến đi này. Sự dằn vặt tâm can, trách nhiệm gia đình, cơm áo gạo tiền cứ xoay quanh trong đầu. Những điều đó khiến anh khó chịu, mặt trời cũng ló dạng, bình minh cũng lên. Trong đầu anh hiện lên suy nghĩ đi hay không đi. Anh nhớ đến câu cách ngôn mà Hoàng Tân Lối vợ anh hay nói

“Trong cuộc đời của mỗi chúng ta, có một số lỗi lầm có thể mắc, nhưng cũng có một số lỗi lầm không được mắc, hễ mắc phải là không thể cứu vãn được, vì thế trước khi làm bất cứ việc gì đều phải suy nghĩ thật kỹ.”

Hễ sướng thì hét lên

Nhà văn đề cập đến một chủ đề khá mới mẻ – thân phận người đàn ông trong xã hội đương đại Trung Quốc – bằng một thứ ngôn ngữ gãy gọn xóc nảy đậm chất Trì Lợi và một thể loại gắn liền với tên tuổi của bà – tiểu thuyết tân hiện thực. Nhà văn khắc hoạ một Biện Dung Đại là một trí thức tiêu biểu từ nhỏ bất hạnh, lớn lên giữa lúc đất nước thay đổi qua nhiều, tư tưởng chính trị tác động đến cuộc sống người dân quá nhiều và thao túng, tha hoá tất cả con người.

Bà phê phán cả những tầng lớp lãnh đạo đất nước chỉ biết trục lợi bản thân, giả tạo và lúc nào cũng tỏ vẻ là dân trí thức nhưng thực ra chỉ là lũ trưởng giả học làm sang. Qua đó làm cho tình hình kinh tế suy thoái và bạc nhược. Những người tài giỏi nhưng không giỏi ăn nói thì đều bị vùi dập. Những hủ tục ngày xưa, tư tưởn cổ hũ như Biện sư phụ cần loại bỏ để những đứa con được phát triển tự nhiên, thành người có ích cho xã hội, biết làm chủ bản thân.

—————–
Chim Én

Avatar of Triệu Dương

Một người thích viết, quan tâm đến tâm lý học, đam mê Cổ Long, thích đọc Haruki Murakami, tinh thần theo Chủ Nghĩa Hiện Sinh, đời sống theo triết Khắc Kỷ - Cô độc hướng ngoại & Bình thản hướng nội

Leave a Reply