Views: 18
Lữ khách và cõi trăng (tựa gốc tiếng Hungary: Utas és holdvilág) là tác phẩm của nhà văn người Hungary gốc Do Thái : Szerb Antal và được xuất bản vào năm 1937.
Lữ khách và cõi trăng
Tiểu thuyết Lữ khách và cõi trăng có nhiều tình tiết ly kỳ, thần bí với những miêu tả tâm lý sống động và tinh tế nhất của linh hồn con người. Có bao nhiêu nhân vật xuất hiện trong tác phẩm là có bấy nhiêu nội tâm của con người được khai phá, khiến người đọc không bao giờ đoán được diễn biến tiếp theo. Bên cạnh đó, Szerb Antal còn lồng các kiến thức về nghệ thuật, văn hoá, tôn giáo, các viện bảo tàng ….được sắp xếp một cách có chủ ý của tác giả.
Nhân vật trung tâm của tiểu thuyết lữ khách và cõi trăng là Mihály. Anh ấy một người đàn ông trung niên, được sinh ra trong một gia đình khá giả nhưng mâu thuẫn với cha, không hoà hợp với anh chị em. Anh chẳng hiểu ý nghĩa của cuộc sống là gì, chỉ sống theo bản năng, luôn mang tâm lý nạn nhân và là lữ khách của chính cuộc đời mình.
Mihály và những người bạn
Mở đầu tác phẩm là khung cảnh Mihály đang đi hưởng tuần trăng mật cùng người vợ mới cưới là Erzsi tại nước Ý (Italia). Nhưng một người bạn cũ của Mihály là János, bất ngờ xuất hiện, nói chuyện quá khứ và đề nghị Mihály cùng đi tìm một người bạn chung là Ervin vì anh ấy cũng đang ở nước Ý. Nhưng Mihály không đồng ý và kết tội János đã lấy cắp đồng vàng (quà tặng của cha Mihály).Sau đó, hắn bỏ đi và Erzsi thắc mắc János là ai ? Mihály bắt đầu kể về quá khứ từ 15 năm trước của anh, về một nhóm 5 người là Ervin, János, Éva, Mihály, Tamás đã từng thân thiết như thế nào.
Từng quá khứ của Mihály và 4 người bạn được kể rất chi tiết và sinh động. János với bản tính láu cá và liều lĩnh nên sau này hắn đã trở thành người đại diện cho các bên làm ăn phi pháp (bán ma tuý cùng các hoạt động mại dâm). Ervin là một người Do Thái nhưng đã gia nhập Kito giáo và là thủ lĩnh tinh thần của cả nhóm, sau này trở thành cha xứ. Éva Ulpius (em gái Tamás) là người phụ nữ với vẻ đẹp chim sa cá lặn và sau này trở thành người tình của những người đàn ông quý tộc. Tamás Ulpius là người ít nói nhất và sau này quyên sinh.
Mihály nhút nhát, bị chứng thiếu máu, luôn bị ảo giác có ai theo dõi và luôn nhìn thấy mặt đất nứt vỡ, luôn say đắm Tamás với một thứ tình cảm không thể diễn tả. Hai anh em nhà Ulpius vốn đam mê xem kịch, thường xuyên đến các sân khấu lớn để xem kịch, sau đó về diễn lại những vở kịch đó. Năm người thường xuyên phân vai diễn, đóng kịch từ các kịch bản của các tác giả nổi tiếng hay kịch bản được viết bởi Tamás tại nhà của Tamás. Mihály lúc nào cũng đóng vai nạn nhân bi thảm không mất mạng thì cũng ảnh hưởng đến cuộc sống.
“Éva và Tamás mỗi ngày một lần bóp cổ nhau, đầu độc nhau, đâm chết nhau hay luộc nhau trên vạc dầu sôi. Tamás muốn trở thành nhà viết kịch, Éva muốn trở thành diễn viên kịch. Họ thích xem kịch và ưa thích các vở kịch cổ điển. Trong đó đầy những cảnh giết người và tự sát” (Trích Lữ khách và cõi trăng)
Nhưng một ngày, Ervin rời bỏ nhóm và không nói lý do. Tamás sau nhiều lần nhập tâm với vai diễn, đã nhiều lần quyên sinh, sau này Tamás đã tự sát thành công. Nhóm chính thức tan rã. Mihály cảm thấy bị tổn thương sau cái chết của Tamás, mất phương hướng và quay về với gia đình, đi học trong nước và du học nước ngoài theo ý nguyện của cha, bỏ dở giấc mơ đại học tại Hungary là trở thành nhà nghiên cứu lịch sử tôn giáo. Còn lại János và Éva, hắn đã biến Éva thành một người phụ nữ quý tộc và khiến nàng thành con rối, phụ thuộc vào János. Cách xây dựng tình huống và tiểu sử từng nhân vật của Szerb Antal khá hấp dẫn, khái quát được tính cách của họ lúc còn học cấp 3 nên khi càng đọc, độc giả lại càng thấy bất ngờ khi họ đã là người trưởng thành.
Mihály và Erzsi
Trong một lần đang đi cùng Erzsi trên một chuyến tàu đến Roma, Mihály cãi nhau với Erzsi, bước xuống để mua một cốc cà phê và không có ý định quay lại tàu. Thế là đôi uyên ương chia tay nhau và chẳng có sự trách móc hay sự kiện gì. Mihály tiếp tục đi bộ phiêu lưu thăm thú rừng núi, khám phá nước Ý, sống như kẻ lang thang vô định. Nhưng một lần anh kiệt sức và bị đưa vào bệnh viện. Tai đây, anh gặp làm quen với một bác sĩ người Anh là Ellesley, họ trở thành bạn bè. Nhưng bệnh tình của Mihály không phải bệnh thông thường, chính là tâm bệnh nên anh lúc nào cũng thấy chán nản và uể oải.(bệnh hoài cảm).
Ellesley đề nghị Mihály đi tìm cha xứ : Pater Sevennius ở Gubbio vì Ellesley đã nghe cha Pater Sevennius chữa hết bệnh cho một người phụ nữ. Anh hy vọng ngài sẽ chữa khỏi cho Mihály. Mihály đến Gubbio và đang đi trên đường, chính Pater Sevennius đang đi làm nhiệm vụ trong một đám tang và nhận ra Mihály. Vị cha xứ đáng kính chính là Ervin, đến gặp Mihály và họ hẹn gặp nhau trong nhà thờ Sant Ulbaldo. Họ cùng ôn cố tri tân, nói chuyện xa xưa. Ervin giờ là một cha xứ và nói là anh đã gặp Éva nhưng Mihály đang rối bời không biết phải làm gì. Mihály không muốn về Hungary, không muốn tiếp tục công việc nhàm chán trong công ty của người cha. Cuộc đời Mihály cứ tiếp tục phiêu lưu vô định và anh muốn Ervin cho một lời khuyên nhưng Erivin chẳng nói gì ngoài việc khuyên Mihály tới Roma vì “mọi con đường đều dẫn đến Roma”.
Mihály gặp bạn học cũ chung đại học – Waldheim
Mihály nghe theo lời Ervin đến Roma, gặp lại người bạn thời đại học là Waldheim. Mihály cùng Waldheim học cùng khoa, họ thường xuyên chỉ dạy cho nhau nhưng Mihály đã bỏ đại học, còn Waldheim giờ là giáo sư thỉnh giảng ở nhiều quốc gia. Waldheim dắt Mihály đi nhiều nơi và mong muốn Mihály quay lại giấc mơ là nhà nghiên cứu lịch sử tôn giáo. Waldheim với kiến thức uyên bác về tôn giáo đã giảng cho Mihály rất nhiều kiến thức về lịch sử Hy Lạp, La Mã, Odyssey,….về cái chết, về chủng tộc người Etruscan và người Kelta…. Dần dần Mihály đã hiểu được ý nghĩa của câu nói “cái chết là một hành vi tính dục của của người Etruscan”. Waldheim đã khuyên Mihály
“Nhưng điều này, rất tiếc không phải ngành của tớ, người Kelta. Cho nên cậu nên nghiên cứu về họ. Cậu cần học thật nhanh về lý do phi lý do, học tiếng Ailen và ngôn ngữ xứ Wales, cậu đang rảnh. Cậu cần đến Dublin” (Trích Lữ khách và cõi trăng).
Nhưng Mihály đã không làm theo lời của Waldheim. Anh đã liên tưởng đến anh em nhà Tamás và Éva chính là chủng tộc người Etruscan và anh muốn biết lý do vì sao Tamás quyên sinh. Trong khi đó, Éva cũng có mặt ở Roma, đã nhìn thấy Mihály cũng như lần nàng hẹn Mihály ở nước Anh nhưng cuối cùng nàng không muốn gặp mặt Mihály. Nàng nhờ một người chuyển lời nhắn đến Mihály. Điều này, càng làm cho Mihály khao khát muốn gặp Éva hơn bao giờ hết.
Mihály gặp lại Erzsi
Erzsi sau lần chia tay với Mihály ở ngoại thành, trở lại Roma và sang Pháp sống chung với một người bạn. Tình cờ, nàng gặp János, hắn thuyết phục nàng viết đơn ly hôn với Mihály. Mihály đã nghĩ ra nước cờ này của Pataki Zoltán, muốn hãm hại Mihály.
Mihály cứ sống những ngày tháng mông lung và vô định với đầy đủ cảm xúc : mất người tình, hôn nhân tan vỡ, đời sống bất định, không tương lai, không nghề nghiệp. Cho đến ngày János đến Roma và khuyên anh viết đơn ly hôn với Erzsi. Mihály bối rối chẳng biết làm gì, không suy nghĩ gì nhưng vì cần tiền nên quyết định viết là đơn ly hôn. Anh không biết đây chính là mưu kế của chồng cũ của Erzsi là Pataki Zoltán muốn hạ bệ công ty của cha Mihály ở Hungary. János đã nhận tiền của Pataki Zoltán nên mới đi thuyết phục Mihály, hắn ta chỉ là một tên giang manh làm việc vì đồng tiền. Chính Erzsi đã phải từ Paris sang Roma hẹn gặp Mihály để giải thích. Đối với Mihály, Erzsi cảm thấy Mihály đáng thương và không muốn hàn gắn với anh ấy. Nàng đã nói với Mihály
“Em luôn luôn biết anh như kẻ đang không sống và chẳng biết cái gì đang xảy ra trên thế gian. Anh không tử tế và lại còn ngu ngốc. Zoltán muốn triệt hạ anh,muốn xoá sổ anh khỏi thế gian”.(Trích Lữ khách và cõi trăng)
Mihály vẫn là một đứa trẻ to xác trong với tâm trí của một đứa trẻ thơ, không có chính kiến của mình, không biết bản thân sống vì cái gì và không có mục đích sống. Anh như một lữ khách với bóng dáng tiều tuỵ, tay tì vào chiếc gậy đang lặng lẽ rảo bước trên đường, trên đầu là cả một cõi trăng. Anh vẫn dùng tâm lý nạn nhân để biện minh cho sự thất bại và sự vô định của cuộc đời. Mihály đã nói với Erzsi :
“Nhưng em thấy đấy, hàng năm trời, tôi đã làm tất cả để thích nghi và đến khi tôi cho rằng mọi việc đã đâu vào đấy, khi tôi đã ký hiệp ước hoà bình với thế gian, lúc đó tôi lấy em làm vợ, để tôi tự thưởng cho mình. Và chính lúc đó, tất cả mọi sự ma quỷ nổ ra, toàn bộ tuổi trẻ của tôi cùng toàn bộ nỗi niềm ký ức và mọi cơn nổi loạn. Không có thuốc chống lại ký ức. Có lẽ tôi không được phép đến nước Ý” (Trích Lữ khách và cõi trăng)
Sau khi Erzsi quay về Paris, Mihály tiếp tục sống cuộc đời vô nghĩa trong một nhà trọ tồi tàn cho đến lúc Éva đến tìm gặp để kết thúc chuỗi đời chán sống của Mihály. Nhưng phần kết của tiểu thuyết vẫn là bất ngờ. Éva đã đến nhà trọ và cùng Mihály nói chuyện về mọi thứ, về cái chết của Tamás, và Mihály đã đề nghị Éva chứng màn tự sát của anh vào ngày thứ bảy. Nhưng hôm đó, Éva không đến nhưng người cha của Mihály đã đi tàu tức tốc từ Hungraru đến Ý để thuyết phục Mihály trở về với gia đình tại Hungary.
Lời kết
Lữ khách và cõi trăng như một cuộc phiêu lưu quay trở lại quá khứ với thế giới tinh thần thời trung cổ, từ kiến trúc xây dựng từ thế kỷ XI – XII của các thành phố nổi tiếng của nước Ý đến những ám ảnh ly kỳ như những cái cổng dành cho người chết hay các tu viện được tạc vào đá ở Gubbico.
Ngoài ra, Lữ khách và cõi trăng cũng là một bảng tường trình về các tầng, những độ sâu, những biến thái vô tận của tâm lý con người (qua nhân vật János, Pataki Zoltán, Erzsi…..). Mỗi nhân vật với diễn biến nội tâm phân hoá sâu sắc và đấu tranh tâm lý dữ dội với đời sống hiện thực. Bên cạnh đó, những quy luật vô hình của vũ trụ được hiện thực hoá qua một đời sống con người mà cái chủ đạo chính của nó chính là ngôn ngữ.
Dịch giả Nguyễn Hồng Nhung đã dịch tác phẩm Lữ khách và cõi trăng với văn phong dễ hiểu nhất có thể, để bất cứ ai cũng có tiếp thu và hiểu hơn tác phẩm này của Szerb Antal. Với cá nhân, tôi thấy đây là tiểu thuyết tâm lý hay và bản dịch dễ đọc.
—————-
Triệu Dương
>> Đọc thêm : Review Ta là mèo – Natsume Soseki
Một người thích viết, quan tâm đến tâm lý học, đam mê Cổ Long, thích đọc Haruki Murakami, tinh thần theo Chủ Nghĩa Hiện Sinh, đời sống theo triết Khắc Kỷ - Cô độc hướng ngoại & Bình thản hướng nội
