Views: 65
Trường mẫu giáo là tác phẩm của nhà văn người Pháp – Léon Frapié, tác phẩm này giành giải thưởng Goncourt năm 1904 – một giải tưởng cao quý trong nên văn học nước Pháp đã tồn tại 122 năm.
>> Đọc thêm : Giải thưởng văn học Goncourt
Tiểu sử Léon Frapié
Léon Frapié (1863 – 1949) là nhà văn hiện thực, ông xuất thân từ gia đình có cha làm nghề thợ tiện đồng rồi thợ kim hoàn. Sau khi cộng tác với các tạp chí và nhật báo, ông bắt đầu viết tiểu thuyết và trở nên nổi tiếng với tác phẩm “ La Maternelle” (Trường mẫu giáo).
Ngoài sự nghiệp văn chương, Léon Frapié còn được biết đến với các hoạt động xã hội. Ông tích cực ủng hộ quyền bầu cử của phụ nữ và có những quan điểm tiến bộ về giải phóng phụ nữ, kiểm soát sinh sản và tình yêu tự do, điều này đôi khi khiến ông vấp phải sự phản đối từ giới tăng lữ.
Trong suốt cuộc đời, Léon Frapié đã nhận nhiều danh hiệu cao quý bao gồm cả huân chương Bắc Đẩu Bội Tinh cấp chỉ huy (Commandeur). Tên ông được đặt cho một con đường và một quảng trường ở Paris, cũng như một số trường mẫu giáo, để ghi nhận những đóng góp của ông.
Tác phẩm Trường mẫu giáo
Trường mẫu giáo là những trang nhật ký của một người phụ nữ có tên là Rose, có học thức và là cử nhân văn chương nhưng từ nhỏ mất mẹ rồi mất cha nên một người chú là họ hàng nhận cưu mang nhưng ông không đủ tiền sinh hoạt cho cả hai. Nên Rose phải đi làm lao công cho một trường mẫu giáo.
Cô đã lặng lẽ quan sát tính cách từng đứa trẻ ở đây, tìm hiểu hoàn cảnh gia đình mỗi đứa cũng như đưa ra những tư tưởng giáo dục cấp tiếng và phản bác lại các cách dạy học của 3 cô giáo trong trường. Những tư tưởng về giáo dục trẻ em của Rose trình bày trong tác phẩm Trường mẫu giáo thì vẫn còn giá trị hiện thực đến tận hôm nay.
Hoàn cảnh của nhân vật chính Rose
Rose là cô gái bất hạnh và có số phận đáng thương. Cô mất mất mẹ từ năm 12 tuổi, mất cha trong một tai nạn. Một người chú là họ hàng, bắt buộc phải cưu mang cô, nhưng với bản chất gia trưởng và khó tính của ông chú ấy nên cuộc sống của Rose là những ngày cô đơn đến buồn bã.
Tuy là một cô gái mồ côi, nhưng Rose được học hành tử tế, có bằng tú tài và cử nhân văn chương nhưng không thể kiếm được việc làm tại thủ đô Paris hoa lệ vì không quen biết và không có tiền đút lót. Bên cạnh đó, Rose đã hứa hôn với một người đàn ông cứ tưởng là hạnh phúc nhưng người đó đã từ hôn vì Rose không có của hồi môn.
Ở với một ông chú khó tính và luôn than phiền rằng không đủ tiền cho chi phí sinh hoạt của hai chú cháu nên ông muốn Rose phải kiếm việc làm để phụ giúp. Cô vẫn còn nhớ câu nói của chú đã nói với cô, đó là một câu nói nặng nề :
“Người ta không thể sống bằng văn chương, người ta phải sống bằng súp thịt bò”.
Điều đó có nghĩ là văn chương không thể nuôi sống được con người, Rose cần phải làm cái gì đó để có tự nuôi sống bản thân thay vì cứ ngồi đó đọc sách. Sau khi đấu tranh tư tưởng, Rose đã từ bỏ học thức và bằng cấp để đi làm lao công trong một trường mẫu giáo nghèo ở Plâtiner. Đó là một trường mẫu giáo với 200 trẻ từ nhỏ đến lớn được phân làm 3 lớp, lần lượt được dạy với 3 người là bà hiệu trưởng, cô tiểu thư Bord, bà Galant. Cùng làm với Rose là bà Paulin, phụ trách nấu ăn.
Cuốn nhật ký của Rose khi làm việc ở Trường mẫu giáo
Từ một người có học thức không kiếm được việc làm thì Rose đã phải giả ngu và không hiểu biết để bắt đầu cầm chổi và giẻ lau làm công việc chân tay là quét dọn trong trường mẫu giáo này.Vì Rose không chứng chỉ chứng chỉ đào tạo sơ cấp nên giấc mơ làm giáo viên của cô mãi mãi dang dở. Chú cô sẽ không chịu nỗi khi cô ở nhà trong 6 tháng để học và thi chứng chỉ này. Không được làm việc trong các toà nhà hay công chức nên Rose đã tình nguyện làm lao công ở trường mẫu giáo này.
Trong quá trình tiếp xúc với trẻ em ở trường mẫu giáo, Rose chứng kiến những đứa trẻ đáng thương mỗi ngày nên Rose luôn dào dạt cảm xúc vì tình thương xót. Với khả năng đọc va viết tốt nên mỗi đêm khi làm xong việc quét dọn ở trường học, Rose quay trở về khu nhà trọ và cầm bút viết nhật ký với nước mắt tuôn dài vì tình cảm cho những đứa trẻ tội nghiệp cũng như thương cảm cho chính thận phận côi cút của bản thân,
Khi chứng kiết những tiết học mà các cô giáo dạy trẻ, Rose không bao giờ đồng tình. Cô đã thẳng thắn nhận xét hay phê phán cách giáo dục ở trường mẫu giáo quá qui tắc không thiết thực. Ở trường toàn dạy theo giáo điều và theo khuôn mẫu nhưng không ai tìm hiểu hoàn cảnh mỗi đứa trẻ ở đây nên những bài dạy hoàn toàn sáo rỗng.
Rose phản bác lại các giáo viên khi dạy trẻ là phải kính yêu và làm theo lời cha mẹ nhưng họ không quan tâm đến hoàn cảnh của đứa bé khi cha nó là thằng suốt ngày say rượu hay mẹ nó chỉ là người buôn chuyện chuyên tụ tập mà không làm gì thì tình thương của trẻ làm gì có hay trẻ sống trong một môi trường “văn hoá” độc hại ở gia đình mà bắt trẻ nghe lời cha mẹ hay làm theo những điều họ chỉ dẫn mà không phân biệt đúng hay sai ? Đấy gọi là PHẢN GIÁO DỤC.
Hay Rosé bằng quan sát và trải nghiệm khi tiếp xúc với từng đứa trẻ cô nhận ra rằng
“Khi chấp nhận tầm quan trong của người lớn, trẻ con vẫn muốn nhân cách của nó được quan tâm, ta cần phải bận tâm đến những công chuyện của nó, nghiêm túc đối xử với nó, phải tỏ ra là ta quen biết và quan tâm đến nó.”
Có những lúc nửa đêm vì buồn bã và cô đơn, Rose đã đi dạo trên những con phố vắng người và nước mắt lã chã rơi lặng lẽ….đâu đó trong suy nghĩ cô đã từng muốn nhận một đứa trẻ trong trường mẫu giáo làm con nuôi nhưng sự thật thì không thể xảy ra.
Những công việc của Rose ở trường mẫu giáo
Ngoài công việc chính là lao công, Rose còn phải trông trẻ con khi chúng học xong hay trong giờ ra chơi. Rose phải chỉnh lại trang phục cho chúng, giúp chúng đi vệ sinh và nhất là trông trẻ lúc giờ học chính thức kết thúc vào cuối ngày. Khi mọi đứa trẻ ra về, Rose phải quét và lau dọn phòng học và sân trường. Rose phải dắt tay từng đứa trẻ và trao cho cha mẹ từng đứa khi họ đến đón, đôi khi Rose phải dắt từng đứa trẻ về nhà khi cha hay mẹ quên đón nó.
Mỗi ngày, Rose cúi lên cúi xuống cả trăm lần để buộc dây giày, chỉnh sửa khuy nút, xắn tay áo, giúp trẻ ăn trưa nếu cha mẹ chúng có để đồ ăn trong giỏ, còn những đứa trẻ không có đồ ăn nhưng cha hay mẹ không đóng tiền thì phải nhịn. Rose và bà Paulin đã rơi nước mắt khi chứng kiến 2 đứa bé nhà Ducret nhịn đói không ăn trưa vì trong giỏ của nó không có gì và thất thểu tự đi về nhà.
Bên cạnh đó, trong quá trình Rose đưa những những đứa trẻ về tận nhà khi chúng không được ai đón thì cô đã phát hiện ra những góc tối đau lòng của mỗi đứa trong mỗi gia đình. Có đứa sống trong một gia đình mà nó luôn bị đánh đập, có đứa thường xuyên bị bỏ đói, có đứa phải lang thang cùng mẹ ngoài đường giữa đêm tối, có đứa đi học nhưng trong giỏ chẳng có cái gì để ăn vì bữa ăn ở trường phải đóng phí 2 hào, có đứa bị bạo hành đến mức gãy chân….
Những lần phải trông những đứa trẻ đến tận 7h tối, cô đã tâm sự và nói chuyện với nhiều đứa mà khi nghe nó kể chuyện thì Rose không cầm nước mắt vì xúc động. Đa số những đứa trẻ đến học ở trường mẫu giáo này đều nghèo, nhà nước trả tiền cho hoạt động của trường nhưng không bao gồm tiền ăn. Nên nếu muốn trẻ được ăn thì cha hay mẹ nó phải đóng tiền hay phải chuẩn bị đồ ăn đem đi. Rose đã nhiều lần đứng mũi chịu sào vì có người mẹ đến trường đòi hỏi con họ phải được cho ăn đầy đủ, đôi khi đứa trẻ làm mất đồ gì thì người cũng đến bắt nhà trường phải bồi thường. Đỉnh điểm, có bà mẹ còn đến trường yêu cầu các giáo viên phải đánh đứa trẻ và dạy nó bằng bạo lực. Khi chứng kiến những cảnh vô lý như thế, Rose cảm thấy cái nghề giáo đầy áp lực. Các cô giáo và bà hiệu trưởng không bao giờ xuất hiện nghe nhữg điều đó, chỉ có Rose ngoài việc lao công thì còn có trách nhiệm trao trả những đứa trẻ khi cha hay mẹ nó đến đón.Nên Rose nhận hết mọi cảm xúc từ hỉ nộ ái ố của các bậc phụ huynh.
Rose coi những đứa trẻ này như con của cô
Cô được nghe hoàn cảnh của Tricot là con đầu trong một gia đình luôn bị đánh đập để mẹ nó hả giận và đây là cách người mẹ để răn dạy những đứa em của nó, nó đi học với đôi giày bị rách hở cả ngón chân và cũng chẳng được mặc đủ ấm mỗi khi mùa đông đến.
Rose nhìn thấy bé Vidal bị dị tật ở vai vì bẩm sinh, trong một lầm tâm sự với mẹ của nó. Rose đã nghe sự thật, không chỉ bé Vidal bị tật mà anh chị em của nó đều có dị tật như vậy, đa số đều đã chết. Mỗi mình Vidal là còn sống.
Rose chứng kiến bé gái Louise Guittard bị cha dượng đánh gãy chân phải nghỉ học, nhưng người lớn cảm thấy vui mừng vì nó được nằm ở bệnh viện sang trọng và nhà nước nuôi ăn nó ngày 3 bữa…..Rose cảm thấy nỗi bất hạnh của đứa bé này, con bị đau nhưng cha mẹ thì vui mừng.
Nhưng chuyện đau lòng nhất của Rose chính là tình cảnh bé Marie Fadette phải đến trường một mình trong nỗi lo sợ khi chứng kiến mẹ nó mất đêm qua, cảnh sát đến trường hỏi thăm nó như thế nào. Nó trở nên lặng lẽ va ít nói, cũng như bị kích động tâm lý mỗi khi nhớ về mẹ.
Chỉ có Rose biết rằng mỗi đứa trẻ có những tình cảnh thương tâm khác nhau. Khi cô tình cờ gặp mẹ hay cha đứa bé đó lúc đi trên đường. Họ nhận ra Rose là người của trường mẫu giáo vì Rose là người trao trả những đứa con cho họ mỗi ngày khi hết giờ học.
Từ bà hiệu trưởng đến cô tiểu thư có bằng sư phạm Bord hay bà Galant với chứng chỉ dạy học đều không hay biết điều đó. Họ còn không biết mỗi đứa trẻ đến đây đã sống như thế nào ở nhà, hay có nỗi sợ hãi nào hay dị tật gì khi đến trường. Họ được đứng lớp dạy học vì có bằng cấp sư phạm còn Rose vì không có bằng nên chỉ có thể làm lao công. Nhưng Rose luôn phản bác các bài học đạo đức hay các câu chuyện mà ba cô giáo dạy các trẻ trong lớp vì nó quá qui tắc theo giáo án nhưng không phù hợp với hoàn cảnh từng đứa trẻ. Dĩ nhiên, Rose chỉ ghi lại trong cuốn nhật ký mỗi ngày và không bao giờ bày tỏ ý kiến với 3 cô giáo trên trực tiếp.
Rose dành tình cảm cho Irma Guépin và Louise Cloutet
Trong trường mẫu giáo, Rose đặc biệt yêu thích tỏ ra có tình cảm với Irma Guépin, mỗi khi có buồn bã hay bị bệnh không làm việc, ngồi thất thần thì Irma Guépin đến âm yếu và vén tóc, ôm Rosé. Rose cảm nhận được tình cảm của cô bé này, cô coi nó như con đẻ.
Nhưng cô bé Louise Cloutet (biệt danh chuột nhắt) đi học cùng với đứa em trai mà em gọi là gà con. Hai đứa là con của một người phụ nữ bán trái anh đào dạo ngoài đường mới là mối quan tâm và khiến Rose trăn trở nhất. Rose chứng kiến Louise Cloutet (chuột nhắt) chăm sóc gà con ân cần và sau đó em cũng đã chăm sóc cẩn thận luôn 2 đứa bé nhà Ducret khi hai đứa bị mẹ nó bỏ rơi và cha thì vô tâm. Louise Cloutet (chuột nhắt) như một người mẹ của 3 đứa trẻ ở trường, em từ chối mọi cuộc chơi cùng bạn bè và luôn bên cạnh 3 đứa nhỏ đáng thương. Đứa bé tuy nhỏ nhưng tích cách như một người trưởng thành theo như cách nhận xét của Rose.
Nhưng một ngày cuối năm học, Rose nhận được thư của người chú và với nội dung nói rằng ông sẽ chính thức trở thành người cha bảo hộ hợp pháp của cô. Điều này có nghĩa Rose sẽ không còn gắn bó với công việc lao công ở trường mẫu giáo mà phải trở về nhà, trở thành một người phụ nữ trưởng thành và lấy chồng sinh con như những bậc cha mẹ của những đứa trẻ đáng thương kia.
Rose tiếc thương cho Louise Cloutet va gà con
Sau khi buổi tổng kết năm học, Rose trở về nhà trọ với tâm trạng thổn thức và buồn bả vì sắp phải chia tay những đứa học trò mà Rose coi như con. Cô mệt mỏi và nhiều suy tư nên đã đi dạo ngoài đường phố .Tình cờ, Rose lại thấy ba mẹ con Louise Cloutet lang thang trên đường, vì tâm trạng khó chịu mà Rose đã không nói chuyện hay để ý đến họ. Nhưng bà mẹ cùng Louise Cloutet (chuột nhắt) và gà con đã gieo mình xuống một dòng kênh tự sát. Người ta chỉ cứu được người mẹ với cái thai đang lớn nhưng còn Louise Cloutet (chuột nhắt) và gà con đã chết đuối. Chứng kiến tình cảnh tội nghiệp của 2 đứa trẻ đáng thương đã khiến Rose ân hận suốt đời.
Lời kết
Trường mẫu giáo của Léon Frapié, được xuất bản cách đây đã hơn 100 trăm năm và nó tuy là cuốn nhật ký của một người trí thức nhưng phải làm công việc lao công nhưng Rose là người có tư tưởng tiến bộ trong giáo dục vì đã dám phản bác lại cả hệ thống giáo dục đương thời. Những suy nghĩ của Rose về cách hiểu tâm lý trẻ nhỏ và việc dạy học những đứa trẻ ở trường mẫu giáo nếu tính ở thời điểm hiện tại vẫn còn giá trị và đáng suy ngẫm.
Cuốn tiểu thuyết Trường mẫu giáo sẽ khiến bất cứ ai muốn tìm hiểu tâm lý trẻ em sẽ có một góc nhìn mới để suy nghĩ. Nó có thể đúng hay sai tuỳ vào tư duy của người đọc. Nó là một tiểu thuyết văn học nhưng mang đầy tính triết lý nhẹ nhàng không phải sách hàn lâm khoa học về tâm lý trẻ nhỏ. Sau khi đọc xong thì bản thân tôi đã học được nhiều điều về cách dạy và quan tâm đến đứa con ở nhà. Theo cảm nhận cá nhân của tôi thì cuốn tiểu thuyết này khá hay và giàu cảm xúc, đôi khi đọc đến nhiều đoạn mà bản thân tôi phải dừng lại để suy tư.
Sau đây, là những trăn trở và suy nghĩ của Rose về tâm lý trẻ em, cách giáo dục trẻ nhỏ ở trường mẫu giáo. Tất cả đều được ghi lại trong cuốn nhật ký của Rose.
NHỮNG TRÍCH DẪN TRONG TIỂU THUYẾT TRƯỜNG MẪU GIÁO – LÉON FRAPIÉ
1.Công việc thấp kém của tôi trở nên quý giá với tôi, bởi vì nó cho phép tôi phát hiện, trực tiếp và ngay từ đầu cái chức năng to tát của trường mẫu giáo.Trường mẫu giáo là nơi thử thách việc cày cuốc và gieo hạt đầu tiên.
2.Như thế là để tạo tính kỷ luật và khuyến khích thi đua, người ta đã tận dụng 3 bản năng chính của trẻ em : bản năng tham ăn, bản năng sở hữu, bản năng chế ngự.
3.Người ta không hình dung được việc trẻ em chú ý đến những người không chăm sóc chúng thường xuyên thì hiếm có đến nhường nào. Chúng liếc trộm ta, chúng chú ý đến những điều nực cười của ta khi ta đi ngang bằng năng lực quan sát tuyệt vời của chúng, chúng đáp lại những việc làm chiều lòng của ta, nhưng ta vẫn không thuộc thế giới tư duy của chúng.
4.Trẻ em dù có hay tám chuyện với nhau, thì đối với người lớn chúng vẫn ít lời, cũng giống như người thôn quê chẳng biết nói gì với người thành thị. Nhưng từ đó, xin các bạn đừng suy ra rằng họ là những người ít nói.
5.Đạo đức là tài sản của một cá nhân trong môi trường của anh ta. Mỗi một bản tính và mỗi một vị thế đều có đạo đức riêng của nó.
6. Khi chấp nhận tầm quan trọng của người lớn, trẻ con vẫn muốn nhân cách của nó được quan tâm, ta cần phải bận tâm đến những công chuyện của nó, nghiêm túc đối xử với nó, phải tỏ ra là ta quen biết nó.
7.Trẻ em không có quyền bào chữa cho ý chí của mình. Trái lại, cần phải để cho nó được nói rồi thuyết phục nó chứ không được bắt ép nó.
8.Chúng quen với việc bị ăn tát giống như việc ăn không đủ no, thậm chí ta có thể nói rằng đôi khi chúng lại nghiện cái chuyện đó. Hơn nữa, trẻ em tha thứ cho cả những sự trừng phạt bất công dành cho chúng do cảm xúc nóng giận của người lớn.
9. Sự trừng phạt có suy nghĩ, thường là nghiêm trọng, là loại ít được chấp nhận. Nhưng sự trừng phạt của nhà trường với mức độ thường xuyên của chúng có thể làm cho trẻ em có tính thù hằn và xảo trá.
10. Nếu gia đình tồi tệ thì trường học cũng tồi tệ theo bởi vì việc giáo dục đạo đức của trường được dựa trên cái mô hình gia đình được giả định là hoàn hảo.
11.Tôi tự hỏi liệu có phải người ta chủ ý đẻ quá nhiều những đứa con khốn khổ như thế này không ? Nhưng đúng hơn là do dốt nát mà người ta phạm tội này. Trong trường hợp này, tôi muốn đặt các bài học đạo đức cấp cao và lòng từ thiện trên tất cả để dạy cho họ biết là đừng có sinh sôi một cách tội lỗi như thế.
12. Cái “bản tính hoang dại” của chúng (trẻ con) khi được sử dụng đúng thì nó sẽ biến chúng thành người đáng quý hay người cứu nạn. Còn khi bị sử dụng sai thì nó sẽ làm cho chúng trở thành “kẻ thù của xã hội”.
13. Trường học của chúng ta quá đông học sinh, người ta rải đều một lớp phân bón đạo đức và thế là chúng bị chết ngạt và lên men.
———–
Một người thích viết, quan tâm đến tâm lý học, đam mê Cổ Long, thích đọc Haruki Murakami, tinh thần theo Chủ Nghĩa Hiện Sinh, đời sống theo triết Khắc Kỷ - Cô độc hướng ngoại & Bình thản hướng nội
