Views: 13
Vào các kỳ nghỉ lễ dài, hàng triệu người lao ra đường, lấp đầy các chuyến bay, chen chúc trên những cung đường hướng về biển xanh hay núi cao. Truyền thông, mạng xã hội và tất cả mọi người xung quanh đều nói với bạn rằng: Đây là lúc để “xõa”, để “chữa lành”, để tận hưởng phần thưởng sau những tháng ngày làm việc vất vả.
Nhưng, hãy thành thật với nhau một khoảnh khắc thôi. Bạn có đang cảm thấy mệt mỏi không?
Bạn có bao giờ ngồi giữa một bữa tiệc ồn ào của gia đình, hay đang đứng giữa một khu chợ đêm du lịch đông nghịt người, và trong đầu bạn chỉ gào thét một suy nghĩ duy nhất: “Mình muốn về nhà. Mình muốn đóng cửa phòng lại và đi ngủ”? Bạn nhìn những người xung quanh, thấy họ cười nói rôm rả, năng lượng ngập tràn, và bạn tự hỏi: “Mình bị làm sao vậy? Tại sao mình không thể vui vẻ như họ? Tại sao mình lại thấy kỳ nghỉ này giống như một hình phạt hơn là một phần thưởng?”
Nếu bạn từng có cảm giác đó, hãy hít một hơi thật sâu. Bạn không hỏng hóc. Bạn không mắc bệnh tâm lý. Và bạn tuyệt đối không cô đơn.Hôm nay, chúng ta sẽ lật mở tấm bản đồ tâm hồn của Carl Jung một lần nữa. Chúng ta sẽ không nói về những khái niệm vĩ mô, mà sẽ soi kính lúp vào một trong những cuộc chiến thầm lặng nhưng khốc liệt nhất của thế kỷ 21: Cuộc chiến bảo vệ năng lượng của người hướng nội trong những ngày lễ hội.
Hãy chuẩn bị tinh thần, vì có thể, bạn sẽ phải nhìn lại toàn bộ định nghĩa của mình về sự “nghỉ ngơi”. Hành trình của chúng ta bắt đầu.
Hướng nội và hướng ngoại
Để hiểu được bi kịch của bạn trong kỳ nghỉ lễ, chúng ta phải dọn dẹp lại một đống lộn xộn lớn nhất mà tâm lý học đại chúng đã gieo rắc vào đầu chúng ta. Bạn hiểu thế nào là người hướng nội và hướng ngoại?
Hầu hết chúng ta đều đánh đồng hướng nội với sự nhút nhát, lầm lì, sợ giao tiếp; và hướng ngoại với sự hoạt bát, tự tin, quảng giao. Đó là một sự đánh tráo khái niệm nguy hiểm. Carl Jung – cha đẻ của hai thuật ngữ này – không hề quan tâm đến việc bạn nói nhiều hay nói ít. Ông không đo lường tính cách qua bề mặt hành vi. Ông là một nhà thám hiểm của thế giới vô thức, và thứ ông nhìn vào là dòng chảy của “Libido – Năng lượng tâm thần”.
Jung định nghĩa rằng, sự khác biệt cốt lõi giữa hai kiểu người này nằm ở “hướng đi” của dòng năng lượng.
Đối với “người hướng ngoại”, dòng năng lượng của họ có xu hướng chảy ra bên ngoài, hướng về phía khách thể. Khách thể ở đây là thế giới vật chất, là con người, là sự kiện, là âm thanh, màu sắc. Hãy tưởng tượng bộ sạc pin của họ được gắn ở bên ngoài cơ thể. Khi một người hướng ngoại cảm thấy buồn chán, cạn kiệt hay kiệt sức, bản năng sinh tồn sẽ thôi thúc họ phải lao ra ngoài. Họ cần cắm phích cắm tâm hồn mình vào đám đông, vào những cuộc trò chuyện rôm rả, vào những vùng đất mới mẻ để dòng điện từ vũ trụ ồ ạt chảy vào người họ. Họ sạc pin bằng cách “tiêu thụ” thế giới.
Ngược lại, với “người hướng nội”, dòng năng lượng lại mang một nhịp điệu hoàn toàn khác: nó chảy ngược vào bên trong, hướng về phía chủ thể – tức là chính bản thân họ. Bộ sạc của họ nằm sâu dưới tầng hầm của tâm trí. Đối với người hướng nội, bất kỳ sự tương tác nào với thế giới bên ngoài – từ việc đi dự tiệc, đi du lịch, đến việc duy trì một cuộc hội thoại xã giao – đều là một quá trình “xả pin”.
Jung đã viết một câu miêu tả sự khác biệt này đẹp như một bài thơ nhưng cũng chính xác như một định lý toán học: “Người hướng nội rút lui vào chính mình như vào một pháo đài an toàn, trong khi người hướng ngoại lao ra thế giới như một nhà thám hiểm”.
Người hướng nội không ghét con người. Họ hoàn toàn có thể là những diễn giả xuất chúng, những người lãnh đạo tài ba, hay những người bạn hài hước nhất trong một nhóm nhỏ. Nhưng sự khác biệt là, sau khi buổi tiệc tàn, sau khi màn nhung khép lại, người hướng ngoại sẽ rủ nhau đi “tăng hai” để quẩy tiếp, còn người hướng nội sẽ âm thầm lùi bước, lên xe đi về nhà. Họ cần phải đóng sập cánh cửa pháo đài lại, ngắt kết nối hoàn toàn với thực tại xô bồ, để thế giới nội tâm tĩnh lặng từ từ tái tạo lại nguồn năng lượng đã mất.
Và đây chính là lúc rắc rối bắt đầu, khi pháo đài an toàn của bạn bị xâm phạm bởi thứ mang tên: Kỳ nghỉ lễ.
Cỗ máy xay năng lượng mang tên mùa du lịch
Chúng ta đang sống trong một thế giới ưu ái người hướng ngoại. Susan Cain, tác giả cuốn sách nổi tiếng “Quiet”, gọi đây là “Lý tưởng Hướng ngoại” (The Extrovert Ideal). Xã hội tin rằng để hạnh phúc, bạn phải luôn xê dịch, luôn kết nối, luôn hòa mình vào đám đông. Và mùa lễ hội chính là đỉnh cao của cái lý tưởng độc tài đó.
Hãy cùng tôi giải phẫu một chuyến đi du lịch “chữa lành” điển hình của ngày lễ dưới lăng kính năng lượng. Bạn bắt đầu với một lượng pin nhất định. Ngay từ khâu chuẩn bị, việc lên kế hoạch, sắp xếp đồ đạc đã ngốn của bạn một phần năng lượng. Khi bước ra khỏi nhà, bạn ngay lập tức bị ném vào một đấu trường của các giác quan. Tiếng còi xe inh ỏi trên đường cao tốc, sự chen chúc ngột ngạt tại sân bay, những gương mặt xa lạ, nhiệt độ oi bức, tiếng loa thông báo rền vang… Tất cả những thứ đó không chỉ là sự bất tiện vật lý.
Đối với hệ thần kinh nhạy cảm của người hướng nội, đó là một cuộc tấn công trực diện. Dòng năng lượng của bạn bắt đầu rò rỉ ra ngoài với tốc độ chóng mặt. Khi đến nơi, bi kịch thực sự mới bắt đầu. Thay vì được nghỉ ngơi, bạn bị cuốn vào một lịch trình dày đặc. Sáng thức dậy sớm để đi check-in điểm này, trưa ăn ở quán kia, tối dạo chợ đêm, khuya lại ngồi chơi bài tâm sự cùng cả nhóm. Không có khoảng lùi. Không có không gian riêng. Không có cánh cửa nào để đóng lại. Bộ sạc của bạn bị vô hiệu hóa hoàn toàn, trong khi ứng dụng tiêu hao pin lại đang chạy hết công suất 24/24.
Lúc này, một cơ chế phòng vệ của tâm trí bắt đầu được kích hoạt. Chúng ta đã từng nói về “Persona – Chiếc mặt nạ xã hội”. Để tồn tại trong chuyến đi, để không bị coi là “kẻ phá game”, “đứa khó ưa”, người hướng nội buộc phải đeo lên một Persona hòa đồng, vui vẻ. Bạn gồng mình mỉm cười khi chụp ảnh tập thể, bạn cố gắng tham gia vào những câu chuyện vô thưởng vô phạt trên bàn ăn.
Nhưng Jung đã cảnh báo chúng ta điều gì? “Persona là một sự thỏa hiệp giữa cá nhân và xã hội”. Khi bạn phải duy trì sự thỏa hiệp đó quá lâu mà không được quay về với cái tôi chân thật, nó sẽ dẫn đến sự kiệt quệ của linh hồn. Bạn đang đốt cháy những giọt năng lượng dự trữ cuối cùng ở tầng đáy của tâm thức.
Và kết quả là gì?
Là sự xuất hiện của “The Shadow – Cái Bóng”. Khi phần ý thức kiệt sức, phần tối tăm, bị dồn nén của bạn sẽ vùng lên chiếm lấy ghế lái. Đứa trẻ hướng nội hiền lành, hiểu chuyện bỗng chốc trở thành một con quái vật cáu bẳn. Bạn bắt đầu khó chịu với tiếng nhai thức ăn của người bên cạnh. Bạn nổi điên vì một sự chậm trễ nhỏ xíu của nhóm. Bạn buông những lời mỉa mai, sắc mỏng mà bình thường bạn không bao giờ nói. Bạn không hề muốn tổn thương ai cả, bạn chỉ đang kêu cứu. Thể xác và tinh thần của bạn đang gào thét đòi được đưa về pháo đài an toàn, nhưng chiếc xe thì vẫn đang lao đi trên cao tốc hướng về một điểm du lịch nào đó.
>> Đọc thêm : Bóng âm trong học thuyết Carl Jung
=> Đó không phải là “chữa lành”. Đó là sự tự hủy hoại về mặt tâm lý học.
Ảo ảnh fomo và chiếc bẫy của sự lựa chọn
Bạn có thể thắc mắc: “Nếu đi du lịch mệt mỏi đến thế, tại sao tôi vẫn xách balo lên và đi? Tại sao tôi không từ chối ngay từ đầu?”
Câu trả lời nằm ở một cái bẫy vô thức tinh vi hơn rất nhiều. Tâm lý học hiện đại gọi nó là FOMO (Fear Of Missing Out) – Nỗi sợ bị bỏ lỡ. Nhưng dưới góc nhìn phân tâm học, nó sâu xa hơn thế. Nó là sự va chạm giữa phức cảm thua kém của bạn và áp lực của xã hội.
Mở mạng xã hội lên trong những ngày này, bạn thấy gì? Tràn ngập bảng tin là hình ảnh bạn bè check-in ở Bali, Phú Quốc, Sapa… Họ cười tươi rạng rỡ, tay cầm ly cocktail, background là hoàng hôn rực rỡ. Khi nhìn những hình ảnh đó, một nút bấm cảm xúc bên trong bạn bị kích hoạt. Xã hội đã cấy vào đầu bạn một niềm tin độc hại: “Kỳ nghỉ lễ mà ở nhà là kẻ thất bại. Không đi chơi nghĩa là cuộc sống của bạn nhàm chán, bạn không có bạn bè, bạn không biết tận hưởng cuộc đời.”
Vậy là, phần ý thức của bạn dẫu biết rằng mình chỉ muốn cuộn tròn trong chăn đọc sách, nhưng phần vô thức lại hoảng loạn. Bạn sợ bị bỏ lại phía sau. Bạn sợ câu hỏi của đồng nghiệp sau lễ: “Ủa, lễ này mày không đi đâu à?”.
Thế là bạn nhượng bộ. Bạn mua vé, bạn đặt phòng, bạn lao vào dòng người. Bạn đang dùng một thứ mà Jung gọi là “cuộc sống vay mượn”. Bạn không sống cuộc đời của mình, bạn đang sống theo kịch bản mà xã hội viết sẵn cho bạn. Bạn đóng vai một người hướng ngoại đang tận hưởng kỳ nghỉ, chỉ để có vài bức ảnh đăng lên Facebook chứng minh rằng “Tôi cũng đang sống, tôi cũng đang hạnh phúc”.
Nhưng sự thật thì không thể che giấu. Khi bức ảnh được đăng lên, khi lớp filter hoàn hảo được phủ lên thực tại, bạn đứng đó, giữa bãi biển tuyệt đẹp, và trong lòng chỉ có một sự trống rỗng đến cùng cực. Bạn đã phản bội lại chính bản chất sinh lý thần kinh của mình.
Nghệ thuật quản trị năng lượng và quyền được “biến mất”
Vậy đâu là lối thoát? Chẳng lẽ người hướng nội phải cam chịu sống như những kẻ lập dị, trốn trong hang động mỗi dịp lễ tết?
Hoàn toàn không. Mục tiêu của việc thấu hiểu bản thân không phải là để oán trách thế giới, mà là để làm chủ cuộc chơi. Bạn không thể thay đổi cấu trúc của cục pin, bạn chỉ có thể học cách quản trị nó. Để sống sót và thực sự tận hưởng các kỳ nghỉ, bạn cần thực hành một nghệ thuật: Nghệ thuật thiết lập ranh giới (Boundary Setting).
Thứ nhất, hãy định nghĩa lại khái niệm “Chữa lành”.
Chữa lành không phải là đi một ngàn dặm để ngắm một cái cây xa lạ. Chữa lành là quay về bên trong và dọn dẹp lại ngôi nhà tâm trí của mình. Đối với bạn, kỳ nghỉ hoàn hảo nhất có thể chỉ đơn giản là việc không phải cài báo thức. Là việc ngồi ngoài ban công lúc 6 giờ sáng, pha một ly cà phê, nghe một bản nhạc không lời, và tận hưởng sự tĩnh lặng tuyệt đối của thành phố khi mọi người đã rời đi hết. Sự nhàm chán đó đối với người khác có thể là địa ngục, nhưng đối với bạn, đó là suối nguồn tươi trẻ. Hãy cấp quyền cho bản thân được làm điều đó mà không có bất kỳ sự tội lỗi nào.
Thứ hai, nếu phải đi du lịch, hãy thiết lập “Khoảng lùi chiến lược”.
Tôi biết, bạn không thể luôn từ chối những chuyến đi gia đình hay teambuilding của công ty. Nhưng bạn có quyền đàm phán cách bạn tham gia. Hãy giao tiếp rõ ràng về giới hạn của mình. “Mọi người cứ đi chợ đêm nhé, tối nay con/mình xin phép ở lại phòng khách sạn để nghỉ ngơi”. Hãy mang theo một cuốn sách, một cái tai nghe chống ồn – đó chính là những viên gạch để bạn dựng lên pháo đài vô hình của mình ngay giữa chốn đông người. Việc bạn lùi lại 2 tiếng không làm hỏng chuyến đi của ai cả, nó cứu rỗi linh hồn bạn khỏi việc hóa thành một con thú cáu bỉnh vào ngày hôm sau.
Thứ ba, học cách nói “Không” một cách tao nhã nhưng kiên quyết.
Sự trưởng thành thực sự của một người hướng nội là khi họ không còn cố diễn vai một người hướng ngoại nữa. Khi ai đó rủ bạn đi “quẩy” vào đêm nghỉ Lễ và bạn từ chối, bạn không cần phải bịa ra lý do đau ốm hay bận việc. Bạn chỉ cần mỉm cười và nói: “Cảm ơn bạn đã mời, nhưng năng lượng của mình dạo này hơi thấp, mình cần ở nhà để sạc lại pin”. Khoảnh khắc bạn dám thừa nhận và bảo vệ cơ chế năng lượng của mình, chiếc mặt nạ dính chặt sẽ rơi xuống. Bạn tự do.
Lời Kết & Câu Hỏi Bỏ Túi
Chúng ta đã đi sâu vào cơ chế vận hành năng lượng của tâm hồn. Chúng ta đã thấy những áp lực tàn nhẫn mà xã hội đặt lên vai những người yêu sự tĩnh lặng.
Kỳ nghỉ lễ này, tôi muốn bạn nhớ một điều: “Bạn là người chịu trách nhiệm duy nhất cho linh hồn của mình.” Đừng phó mặc nó cho những lịch trình kín mít, đừng bán rẻ nó cho những cái “like” trên mạng xã hội, và đừng để áp lực của người khác rút cạn kiệt nguồn sống của bạn. Hãy ôm lấy sự hướng nội của mình như một món quà, bởi vì chính trong sự tĩnh lặng đó, những ý tưởng vĩ đại nhất, những tác phẩm nghệ thuật sâu sắc nhất, và một cái tôi trọn vẹn nhất mới có thể nảy mầm.
————–
Theo Tâm lý học là gì ?
>> Đọc thêm : Trầm cảm khác nỗi buồn và góc khuất
Một người thích đọc và viết, quan tâm đến tâm lý học, đam mê Cổ Long, thích đọc Haruki Murakami, tinh thần theo Chủ Nghĩa Hiện Sinh, đời sống theo triết Khắc Kỷ - Cô độc hướng ngoại & Bình thản hướng nội
