Views: 50
Haruki Murakami trả lời phỏng vấn Deborah Treisman trên sân khấu của lễ hội New Yorker năm 2008 và 2018. Bài viết dưới đây đã được hiểu chỉnh và tổng hợp lại thành một bài phỏng vấn liền mạch cách nhau 10 năm.
Haruki Murakami
Nhà văn với phong cách văn chương riêng biệt, ngòi bút tài hoa, và những nơi chốn bí ẩn, kỳ lạ mà ông đưa lên trang giấy.
“Ông ấy trông như thế nào? Ông ấy có hiền lành tử tế không?” Tôi bị gặng hỏi bởi cô quản lý có nhiệm vụ hướng dẫn tôi qua khu phố Aoyama ở Tokyo để đến văn phòng của Haraki Murakami, nằm trong một tòa nhà không đánh số kín đáo trên một con hẻm nhỏ.
Cô lộ rõ vẻ tiếc nuối khi trợ lý của Haruki Murakami xuất hiện ở cánh cửa, đón tôi vào, và bảo cô chờ tôi bên ngoài gần ga tàu lửa cho đến bữa trưa. Đó là vào năm 2010, ở Nhật Bản thời điểm đó, Haruki Murakami đã là một cây bút đột phá mạnh mẽ “vô song” trong giới văn đàn. Ba tập của bộ tiểu thuyết đồ sộ “1Q84” được xuất bản năm 2009 và 2010, bán được hơn 6 triệu bản trong nước.
Khi ông góp mặt trong Lễ hội New Yorker năm 2008, vé được bán hết chỉ trong tích tắc, và fan hâm mộ khoe rằng họ đã phải bay từ Nhật Bản, Hàn Quốc và Úc để đến New York để trông thấy ông tận mắt. Họ phải đi xa đến thế bởi Haruki Murakami cũng nổi tiếng sống ẩn dật và hiếm khi tham gia các sự kiện cộng đồng.
Ông nói về cảm giác “ngạc nhiên và bối rối” trước những phản hồi quá nhiệt thành đối với những nỗ lực sáng tác đầu tiên về tiểu thuyết hư cấu. Sự bối rối có lẽ đã thôi thúc điều gì đó trong ông. Những câu chuyện của ông luôn để lại sự tò mò và tình tiết nghi vấn. Các nhân vật chính của ông, dù vô tình hay được sắp đặt, dấn thân vào những sứ mệnh khám phá.
Họ kết thúc cuộc hành trình ở những nơi chốn đôi lúc quen thuộc, nhưng đôi lúc lại xa lạ một cách chân thực mà sâu sắc. Là một nhà tạo mẫu tài ba và là một Người-Bình-Thường đầy nghị lực, Haruki Murakami là bậc thầy trong việc dẫn dắt những tình tiết gay cấn và đậm chất xã hội học, ngôn ngữ của ông tưởng như một bức màn đơn giản nhưng lại ẩn chứa những câu chuyện bí ẩn giấu kín đằng sau. Trong các tác phẩm của mình, ông viết về người cừu, về những linh hồn gặp nhau ở xứ sở khác, về những ẩn dụ bước ra từ bức tranh, nhưng bên dưới những liên tưởng kỳ ảo, các tác phẩm của ông đa phần soi chiếu vào những mối liên hệ bị bỏ rơi, khắc họa vào những mâu thuẫn bi hài nảy sinh từ sự thất bại trong việc thấu hiểu nhau của con người.
Bài phỏng vấn được hiệu chỉnh, cũng với những lần phỏng vấn Haruki Murakami trên sân khấu của lễ hội New Yorker năm 2008 và 2018
HARUKI MURAKAMI: Lần cuối chúng ta phỏng vấn là 10 năm về trước, và nhiều điều quan trọng đã xảy ra trong 10 năm qua. Chẳng hạn như, tôi đã già thêm 10 tuổi. Đó là một điều quan trọng – ít nhất là với tôi. Tôi đang già đi mỗi ngày, và khi tôi già đi, tôi nghĩ cho bản thân theo một cách khác về những ngày trẻ trung vừa qua. Những ngày này, tôi cố gắng trở thành một quý ông.
Như chị biết đấy, thật chẳng dễ dàng gì để là một quý ông và một tiểu thuyết gia. Nó giống như một chính trị gia cố trở thành Obama và Trump vậy. Nhưng tôi có một khái niệm riêng về quý ông – tiểu thuyết gia: trước tiên, anh ta không nói về thuế thu nhập anh ấy đã trả; thứ hai, anh ta không viết về những cô bạn gái cũ hay vợ cũ; và, cuối cùng, anh ta không nghĩ về Giải Nobel Văn học. Vậy nên, Deborah à, xin đừng hỏi tôi về ba điều kể trên. Không thì nguy cho tôi đấy.
Deborah Treisman :Ông thật biết cách để làm tiêu tan kho câu hỏi của tôi ! Thật ra, tôi muốn bắt đầu với cuốn sách gần đây, cuốn tiểu thuyết mới của ông “Killing Commendatore” (Bản dịch tiếng việt với tựa đề : Giết chỉ huy đội kỵ sĩ). Cuốn sách kể về người đàn ông bị vợ bỏ. Anh đến sống trong căn nhà của một hoạ sĩ già. Kể từ lúc chuyển đến, nhiều chuyện kỳ lạ đã bắt đầu xảy ra và một số trong chúng dường như bắt nguồn từ một cái hố dưới lòng đất – một cái giếng khô. Tôi tự hỏi tiền đề cho cuốn tiểu thuyết này đến với ông như thế nào.
Haruki Murakami : Chị biết đấy, đó là một cuốn sách lớn, và phải mất đâu đó một năm rưỡi để tôi hoàn thành, nhưng tất cả chỉ bắt đầu bằng một hay hai đoạn văn gì thôi. Tôi viết chúng xuống giấy và cất nó vào hộc bàn làm việc, rồi quên chúng đi. Sau đó, có lẽ ba hay sáu tháng sau, tôi chợt nảy ra ý tưởng và có thể biến một hay hai đoạn văn kia thành một cuốn tiểu thuyết, thế là tôi bắt đầu viết. Không có bất cứ kế hoạch nào, không lịch trình, cũng không có cốt truyện: tôi chỉ bắt đầu với những đoạn văn kia và viết tiếp thôi. Mạch truyện cứ thế dẫn dắt tôi cho đến lúc kết thúc. Nếu chị có một kế hoạch – nếu chị biết kết quả ngay từ lúc bắt đầu – thì chẳng còn gì thú vị để viết tiểu thuyết nữa. Chị biết đấy, một họa sĩ có thể phác họa trước khi anh ta thực sự vẽ, tôi thì không. Với một tấm vải trắng, trên tay tôi là cọ, và việc của tôi chỉ là vẽ lên bức tranh mà thôi.
Deborah Treisman : Có một nhân vật – hoặc một ý tưởng – trong cuốn tiểu thuyết đã mượn hình dạng của chỉ huy đội kỵ sĩ từ vở opera “Don Giovanni” của Mozart. Tại sao ý tưởng này – nhân vật này – là trung tâm của cuốn sách.
Haruki Murakami : Thường thì tôi bắt đầu các cuốn sách của mình với một tựa đề trong đầu. Trường hợp này, tôi nghĩ ra cái tên “Giết chỉ huy đội kỵ sĩ”, và tôi đã có những đoạn đầu của cuốn sách, việc tiếp theo là coi xem tôi có thể viết câu chuyện gì từ những chất liệu có sẵn kia. Ở Nhật, không có điều gì tương tự với “Chỉ huy đội kỵ sĩ”, nhưng tôi cảm nhận được thứ gì đó kỳ lạ trong tiêu đề và tôi rất trân trọng cảm giác này.
Deborah Treisman : Vở opera “Don Giovanni” có quan trọng với ông không ?
Haruki Murakami : Hình tượng nhân vật này rất quan trọng đối với tôi. Nhìn chung thì tôi không dùng những hình mẫu cho nhân vật của mình. Trong sự nghiệp của mình, tôi chỉ sử dụng hình mẫu một lần duy nhất– hắn là một kẻ xấu, một nhân vật mà tôi không ưa cho lắm, và tôi muốn viết về hắn, nhưng chỉ lần đó thôi. Tất cả những nhân vật khác tôi xây dựng từ những mảng chấp vá, từ con số không. Một khi nhân vật của tôi được hình thành, anh hoặc cô ấy được diễn đạt một cách tự động, tất cả những gì tôi phải làm là xem họ đi lại xung quanh, nói chuyện và hành động một vài thứ gì đó. Tôi là một nhà văn, và tôi đang viết, nhưng đồng thời tôi cũng cảm nhận rằng tôi đang đọc một cuốn sách thú vị và hấp dẫn. Vậy nên tôi tận hưởng công việc sáng tác lắm.
Deborah Treisman : Nhân vật chính trong cuốn sách nghe nhạc Opera cũng như đa dạng các thể loại nhạc khác mà ông đề cập trong tiểu thuyết. Thường chỉ những nhân vật của ông nghe các ban nhạc hoặc thể loại nhạc cụ thể. Điều đó có giúp ông định hình họ là ai không ?
Haruki Murakami : Tôi nghe nhạc khi viết. Thế nên âm nhạc đi vào các tác phẩm của tôi rất tự nhiên. Tôi không nghĩ nhiều về việc đang nghe thể loại gì, nhưng âm nhạc như một loại thức ăn (tinh thần) với tôi vậy. Chúng tiếp năng lượng để tôi sáng tác. Vì vậy tôi thường viết về âm nhạc, và phần lớn tôi viết về những bản nhạc mà tôi thích. Nó giúp tôi khỏe mạnh.
Deborah Treisman : Âm nhạc giúp ông khoẻ mạnh à ?
Haruki Murakami : Vâng, rất nhiều là đằng khác. Âm nhạc và mèo. Chúng đã giúp tôi rất nhiều.
Deborah Treisman : Ông nuôi bao nhiêu con mèo ?
Haruki Murakami : Tôi không nuôi con mèo nào cả. Tôi chạy bộ xung quanh nhà mỗi sáng và thường bắt gặp ba hay bốn con mèo gì đấy – chúng là bạn của tôi. Tôi dừng lại chào chúng và chúng chạy tới chỗ tôi; chúng tôi rất thân với nhau.
Deborah Treisman : Khi tờ New Yorker xuất bản một trích đoạn từ “Giết chỉ huy đội kỵ sĩ”, tôi có hỏi ông về những yếu tố phi thực tế trong tác phẩm của mình. Ông trả lời rằng : “Khi tôi sáng tác, thực tế và phi thực tế hoà trộn với nhau một cách rất tự nhiên. Điều đó không xuất phát từ bất kỳ ý định nào có sẵn mà tôi phải theo đuổi ý tưởng đó khi viết, nhưng tôi càng có khắc hoạ hiện thực một cách thực tế bao nhiêu, thì thế giới siêu thực lại cứ xuất hiện liên tục bấy nhiêu. Đối với tôi, tiểu thuyết giống như một bữa tiệc. Ai muốn đến thì đến, ai muốn đi thì có thể rời khỏi đó bất cứ lúc nào họ muốn. ”, Vậy làm cách nào ông mời các nhân vật và tình tiết vào bữa tiệc này ? Hay làm sao mà ông có thể sáng tác ở một nơi khi những vị khách không mời có thể ghé thăm.
Haruki Murakami : Độc giả thường nói rằng luôn có một thế giới phi thực trong tác phẩm của tôi – rằng nhân vật chính sẽ đi đến thế giới đó rồi trở về với thế giới thực. Nhưng tôi không phải lúc nào cũng nhìn ra được ranh giới giữa thực và ảo này. Vì vậy, trong nhiều hoàn cảnh, hai thế giới này trộn lẫn vào nhau. Ở Nhật, tôi nghĩ rằng thế giới kia rất gần với đời sống thực của chúng ta, và nếu ta quyết định sang thế giới kia thì chẳng có gì khó khăn cả. Thật ngạc nhiên khi ở các nước phương Tây, không dễ dàng gì để đến với thế giới bên kia; chị phải trải qua một số thử thách trước khi có thể thực hiện được điều đó. Nhưng ở Nhật, nếu muốn sang bên kia thì cứ đi thôi. Vậy nên, trong các câu chuyện của tôi, nếu chị leo xuống đáy của một cái giếng, đó đã là một thế giới khác rồi. Và thật không cần thiết để giải thích sự khác biệt giữa hai thế giới.
Deborah Treisman :Thế giới kia luôn là một nơi tối tăm
Haruki Murakami : Không nhất thiết như thế. Tôi nghĩ nó liên quan đến sự tò mò nhiều hơn. Nếu có một cánh cửa mà chị có thể mở ra và đi vào thế giới bên kia, thì cứ thế mà mở thôi. Đó chỉ là sự tò mò. Có gì bên trong? Có gì ở bên kia? Và đó là những gì mà tôi làm hàng ngày. Khi tôi viết tiểu thuyết, tôi thức dậy vào mỗi bốn giờ sáng và ngồi vào bàn để làm việc. Điều này xảy ra ở thế giới thực. Tôi uống cà phê thực. Nhưng, một khi tôi bắt đầu viết, tôi đến một nơi chốn nào khác. Tôi mở cửa, tiến vào trong và quan sát mọi thứ đang xảy ra. Tôi không biết – hoặc cũng có thể là tôi chẳng quan tâm – rằng nếu đó là thế giới thực hay ảo. Tôi cứ đi sâu và sâu hơn nữa, trong lúc tập trung viết, xuống một thế giới ngầm. Khi ở đó, tôi bắt gặp những thứ kỳ lạ. Nhưng khi tận mắt chứng kiến, chúng lại trông rất tự nhiên. Và nếu có điều gì đó tối tăm bên trong, thì tối tăm đó đến với tôi, và có thể nó mang theo một thông điệp, chị hiểu chứ? Tôi cố nắm bắt lấy thông điệp này. Tôi nhìn xung quanh thế giới và diễn tả lại những gì tôi thấy, rồi quay trở về. Quay về rất quan trọng. Nếu không thể quay trở về, nó sẽ rất đáng sợ. Nhưng tôi là một cây bút dày dặn, nên tôi biết cách.
Deborah Treisman : Và Ông mang theo những thứ bên kia khi quay trở về ?
Haruki Murakami : Không, nếu thế thì sẽ rất đáng sợ. Tôi để lại mọi thứ nơi mà nó thuộc về. Khi không phải viết, tôi là một người rất đỗi bình thường. Tôi giữ cho mình các thói quen hàng ngày. Tôi thức dậy sớm vào mỗi sáng. Tôi lên giường vào khoảng chín giờ tối, trừ phi trận bóng chày vẫn còn chưa kết thúc. Và tôi chạy bộ hoặc đi bơi. Tôi vô cùng bình dị. Vậy nên khi tôi đi bộ xuống phố và ai đó nói, “Xin thứ lỗi, ông Murakami, rất vui được gặp ông,” tôi cảm thấy xa lạ, chị biết đấy. Tôi không có gì đặc biệt cả. Tại sao anh ta lại vui khi thấy tôi? Nhưng tôi nghĩ rằng khi tôi viết, tôi trở nên đặc biệt – hoặc kỳ lạ, ít ra là thế.
Deborah Treisman :Ông đã nhiều lần kể về câu chuyện rằng bốn mươi năm trước, trong một trận đấu bóng chày, ông đột nhiên nghĩ rằng mình có thể viết tiểu thuyết, dù chưa từng thử trước đó bao giờ. Và ông kể lại trong cuốn hồi ký “Tôi nói gì khi nói về chạy bộ” rằng “cảm giác như thế có thứ gì đó từ trên trời rơi xuống và tôi bắt trọn nó trong lòng bàn tay mình”. Thứ đó chính là kỹ năng viết – hoặc có lẽ chỉ là ý tưởng mà ông có thể thử. Ông nghĩ rằng điều đó xuất phát từ đâu, và tại sao nó lại đến với ông, nếu ông là một người bình thường quá đổi
Haruki Murakami : Nó giống như một kiểu giác ngộ – tôi chỉ có thể nói vậy. Tôi yêu bóng chày và thường ra sân bóng. Năm 1978, khi tôi hai mươi chín tuổi, tôi đến sân bóng chày ở Tokyo để xem đội yêu thích của mình thi đấu, đội Yakult Swallows. Hôm đó là ngày mở màn và trời rất nắng. Tôi đang xem trận đấu và cầu thủ đánh bóng đầu tiên vừa chặn được một cú đúp, ngay lúc đó tôi có cảm giác rằng mình có thể viết. Có thể tôi đã uống quá nhiều bia – cũng không biết nữa – nhưng chính tại khoảnh khắc đó tôi đã có một sự giác ngộ. Tôi chưa từng viết bất cứ thứ gì trước đó cả. Tôi là chủ của một câu lạc bộ nhạc Jazz và tôi bận rộn với công việc pha cocktail và làm bánh kẹp. Tôi làm bánh kẹp ngon lắm đấy! Nhưng sau trận đấu ấy, tôi đã đi đến cửa hàng văn phòng phẩm và mua một ít giấy bút, sau đó bắt đầu viết và trở thành nhà văn.
Deborah Treisman : Đó là vào bốn mươi năm trước. Sự nghiệp văn chương của ông đã thay đổi như thế nào suốt thời gian qua
Haruki Murakami : Tôi đã thay đổi rất nhiều. Khi bắt đầu viết, tôi không biết phải viết thế nào cả – tôi viết theo một cách quái lạ, nhưng người ta lại thực sự thích chúng. Giờ thì tôi chẳng còn quan tâm nhiều đến tập sách đầu tiên của mình, “Lắng nghe gió hát” nữa; thời điểm đó là quá sớm để tôi xuất bản. Nhiều năm về trước, khi tôi đang ngồi đọc sách trên tàu ở Tokyo, một cô gái xinh đẹp tiến lại gần và hỏi, “Ông có phải Murakami không?” Vâng, tôi là Murakami đây.” “Tôi là một fan hâm mộ của ông.” “Cảm ơn rất nhiều.” “Và tôi đã đọc hết tất cả các tác phẩm của ông, và tôi rất thích chúng.” “Cảm ơn cô, tôi rất trân trọng điều đó.” Rồi cô ấy nói, “Tôi ấn tượng nhất cuốn đầu tay của ông – tôi nghĩ nó là cuốn tuyệt nhất.” “Ồ, cô nghĩ vậy thật sao?” Và cô trả lời, “Càng về sau ông càng viết tệ đi.” Vậy nên tôi dần quen với lời phê bình. Nhưng tôi không đồng ý. Tôi cho rằng mình đang viết tốt hơn bao giờ hết. Trong vòng bốn mươi năm, tôi đã cố gắng để trau dồi ngòi bút, và tôi nghĩ rằng mình đã đạt được.
Cô gái trên tàu làm tôi nhớ đến một nghệ sĩ nhạc Jazz tên là Gene Quill. Anh ta là một tay chơi kèn xô nổi tiếng vào những năm 1950-1960. Và cũng giống như nhiều người chơi kèn khác thời bấy giờ, anh ta chịu ảnh hưởng bởi phong cách của Charlie Parker. Đêm nọ, sau khi diễn tại một câu lạc bộ Jazz ở New York, khi anh bước xuống sân khấu, một thanh niên tiến tới và nói rằng, “Này, mọi thứ anh chơi trên kia giống y hệt như Charlie Parker vậy.” Gene đáp, “Sao chứ?” “Anh chơi kèn giống y như Charlie Parker vậy, tất cả.” Gene ấn chiếc kèn xô về phía chàng trai kia và nói, “Này, anh đi mà chơi như Charlie Parker!” Có ba điểm từ câu chuyện vặt này: thứ nhất, đánh giá ai thì rất dễ; thứ hai, tạo ra một thứ gì đó nguyên bản thì vô cùng khó; thứ ba, nhưng vẫn phải có ai đó làm hai điều trên. Tôi đã làm điều này suốt bốn mươi năm qua; nó là công việc của tôi. Tôi chỉ nghĩ rằng tôi là một gã phải đi làm những việc mà ai đó phải làm, giống như việc cọ rửa máng xối hay đi thu thuế vậy. Thế nên, nếu ai có làm khó tôi, tôi sẽ ấn vào tay anh ta thứ nhạc cụ mà tôi có và nói rằng, “Đây, anh đi mà chơi!”
Deborah Treisman : Ông từng nói rằng viết hai cuốn tiểu thuyết đầu tay rất dễ nhưng sau đó thì mọi thứ khó dần đi. Ông đã phải đối mặt với điều gì ?
Haruki Murakami : Khi tôi viết hai tập đầu tay – “Lắng nghe gió hát” và “Pinball, 1973” – tôi thấy chuyện viết thật dễ dàng, nhưng tôi lại chẳng mấy thỏa mãn với chúng. Tới bây giờ thì tôi cũng vẫn không hài lòng. Sau hai cuốn sách kia, tôi tham vọng hơn. Tôi viết “Cuộc săn cừu hoang” – tập tiểu thuyết dài đầu tay của tôi. (Hai cuốn kia thì giống tiểu thuyết ngắn hơn (novellas)). Tôi mất khá nhiều thời gian – khoảng ba hay bốn năm gì đó, tôi không nhớ rõ – và tôi đã thực sự đào xuống rất sâu mới khơi được mạch chảy ngầm trong nó. Cho nên tôi cho rằng “Cuộc săn cừu hoang” là xuất phát điểm cho sự nghiệp văn chương của mình. Ba năm đầu, tôi vừa viết vừa phải chăm sóc câu lạc bộ Jazz của mình. Công việc thường kết thúc vào lúc hai giờ sáng, và sau đó thì tôi ngồi viết trong bàn ăn phòng bếp. Điều đó làm tôi kiệt sức. Sau hai cuốn tiểu thuyết đầu, tôi quyết định sẽ bán câu lạc bộ để chuyên chú viết toàn thời gian. Nhưng câu lạc bộ lúc ấy đang ăn nên làm ra, và ai cũng khuyên tôi đừng bán nó.
Deborah Treisman : Dừng bỏ công việc hàng ngày ?
Haruki Murakami : Sau đó thì tôi viết “Cuộc săn cừu hoang”. Tôi muốn viết một tác phẩm lớn.
Deborah Treisman : Vậy nó có dễ dàng hơn không để viết một cuốn sách lớn hay là nhiều thách thức hơn
Haruki Murakami : Khi viết “Cuộc săn cừu hoang”, tôi vô cùng háo hức, bởi tôi không biết chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo. Tôi không thể chờ cho đến ngày hôm sau để biết được. Tôi muốn lật sang một trang mới nhưng chẳng có trang nào cả. Tôi phải viết chúng xuống.
Deborah Treisman : Liệu có hôm nào mà ông bỗng cạn ý tưởng để viết tiếp những gì sắp xảy ra không ? Ông ngồi xuống nhưng chẳng thể viết được gì ?
Haruki Murakami : Tôi chưa bao giờ trải qua cái cảm giác đó. Mỗi khi tôi ngồi vào bàn làm việc, mạch văn trong tôi cứ tự nhiên mà diễn giải mọi sự kiện thôi. Nếu không biết, hoặc không muốn viết, tôi sẽ không viết. Các tạp chí luôn muốn đặt tôi viết một vài thứ gì đó, nhưng tôi luôn từ chối. Tôi viết khi tôi muốn, viết những thứ tôi muốn, và theo cách của mình.
Deborah Treisman : Ông có nghỉ mình dựng nên các tình tiết câu chuyện trong lúc ngủ không ?
Haruki Murakami : Không, tôi không nghĩ thế.Tôi không mơ. Truyện là truyện; mà mơ là mơ. Đối với tôi, bản thân việc viết giống như đang mơ vậy. Khi viết, tôi có thể mơ theo ý định của mình. Tôi có thể bắt đầu, kết thúc và tiếp tục vào ngày hôm sau, tùy tôi lựa chọn. Khi chị ngủ và mơ một giấc mơ đẹp với một miếng steak ngon lành, một ly bia tươi mát, hay một cô gái đẹp chẳng hạn, và khi chị tỉnh dậy, mọi thứ đều tan biến. Nhưng tôi thì vẫn có thể tiếp tục vào ngày hôm sau!
Deborah Treisman : Vài năm trước, ông có chia sẻ rằng trong quá trình sáng tác tiểu thuyết, ông soạn sẵn một danh sách các ý niệm hoặc các câu từ như là “một con khỉ biết nói” hay “gã đàn ông biến mất ở dãy cầu thang” và khi danh sách này được hoàn thành, ông ngồi lại để viết câu chuyện của mình và ông nói “ Mỗi câu chuyện phải có 2 hoặc 3 thứ trong danh sách trên”. Ông có làm việc này thường xuyên không ?
Haruki Murakami :Đó là khi tôi viết sáu câu chuyện cùng một lúc. Nên tôi phải có các câu từ trên để hỗ trợ. Với một cuốn tiểu thuyết thì tôi không cần dùng đến. Nguyên tắc của tôi là mỗi lần đều thử một vài thứ gì đó mới. Hầu hết những cuốn sách đầu tay tôi viết ở ngôi thứ nhất. Trong “1Q84,” tôi viết ở ngôi thứ ba số ít. Đó quả là một thách thức cho tôi. Thường thì, người kể chuyện, nhân vật chính, là một người đàn ông mà tôi có thể đóng vai nhưng không phải là tôi. Một dạng tôi thay thế chính tôi, chị biết chứ? Trong đời sống bình thường, tôi là tôi và tôi không thể là một ai đó khác, nhưng trong thế giới siêu thực, tôi có thể là bất kỳ ai. Tôi có thể đặt mình vào vị trí của người khác. Chị có thể gọi nó là một kiểu trị liệu. Nếu chị có thể viết, chị không nhất thiết phải là chính mình. Chị có thể là bất kỳ – chị có cái khả năng đó.
Deborah Treisman : Ông bắt đầu chạy bộ gần như cùng thời điểm ông bắt đầu viết. Tôi biết một số người thích viết trong tâm tưởng khi họ chạy bộ, chính cái nhịp điệu của bước chân đã giúp họ. Vậy ông có nghĩ về việc viết trong lúc chạy bộ hay không ?
Haruki Murakami : Tôi chưa bao giờ như thế cả. Khi chạy bộ, tôi chỉ chạy mà thôi. Đầu óc tôi rỗng không. Tôi không nghĩ về bất cứ điều gì đáng nói. Nhưng, chị biết đấy, chị phải thật cừ để có thể viết trong một khoảng thời gian dài. Viết một cuốn sách thì có lẽ chẳng mấy khó khăn, nhưng để viết liên tục trong ngần ấy năm thì gần như là bất khả. Chị cần sự tập trung cao độ và sức bền bỉ. Đôi khi tôi viết những thứ không mấy lành mạnh; những thứ quái đản; những thứ xoay vần. Tôi cho rằng mình phải thật khỏe để có thể viết đến những thứ đó. Đó là một nghịch lý, nhưng chính xác. Một số nhà văn có lối sống buông thả – như Baudelaire. Nhưng, quan điểm của tôi, cái thời ấy đã xa rồi. Đây là một thế giới hỗn tạp, và chị cần phải mạnh mẽ để sống sót, để đi qua những rối ren ấy. Tôi trở thành nhà văn khi ba mươi tuổi, và bắt đầu chạy khi tôi ba mươi hai hay ba mươi ba gì đó. Tôi quyết định sẽ chạy bộ mỗi ngày vì tôi muốn xem xem chuyện gì sẽ xảy ra. Cuộc đời như một phòng thí nghiệm mà ta có thể thử tất cả mọi thứ. Và cuối cùng thì nó đã mang đến một kết quả khả quan cho tôi, bởi tôi đã cừ khôi hơn rất nhiều.
Deborah Treisman : Viết cũng như chạy bộ là một hành trình cô độc. Từ một đời sống xã hội trong câu lạc bộ Jazz – nơi mọi người suốt ngày quấn lấy ông – đến trạng thái cô độc khi sáng tác. Cái nào khiến ông thoải mái hơn
Haruki Murakami : không quảng giao lắm đâu. Tôi thích ở một mình trong không gian yên tĩnh, nếu có thể thì thật nhiều đĩa nhạc, và cả mèo nữa. Một cái truyền hình cáp để theo dõi các giải bóng chày. Tôi nghĩ như thế đã là đủ.
Deborah Treisman : Có lần ông nói rằng, ước mơ trong đời mình là được ngồi dưới đáy một cái giếng. Ông đã để cho một số nhân vật của mình làm điều đó. Nhân vật Menshiki trong “Giết chỉ huy đội kỵ sĩ” cũng đã leo xuống một cái giếng. Tại sao lại thế ?
Haruki Murakami : Tôi rất thích giếng. Tôi thích tủ lạnh. Tôi thích voi. Tôi thích nhiều thứ lắm. Khi viết về những thứ tôi thích, tôi thấy vui. Khi còn bé, có một cái giếng ở phía sau hè, tôi luôn nhìn xuống đó và để cho trí tưởng tượng của mình ngao du. Có một truyện ngắn của Raymond Carver viết về việc rơi xuống một cái giếng cạn. Tôi đã rất ấn tượng với nó.
Deborah Treisman : Ông đã từng thử leo xuống giếng bao giờ chưa ?
Haruki Murakami : Không, không, không. Nguy hiểm lắm. Chỉ là trong trí tưởng tượng của tôi mà thôi. Nhưng tôi cũng thích cả hang động. Khi du lịch vòng quanh thế giới, tôi thích khám phá các hang động. Tôi thích chúng, nhưng không thích những chỗ cao.
Deborah Treisman : Ông thích đi xuống hơn là đi lên ?
Haruki Murakami : Một số người cho rằng đó là một kiểu ẩn dụ trong tiềm thức. Nhưng tôi thì lại rất hứng thú với cái thế giới ngầm ấy.
Deborah Treisman : Trong một lần phỏng vấn với tờ Paris Review vài năm về trước, ông nói rằng động lực đằng sau những câu chuyện của mình là “biến mất, tìm kiếm và xuất hiện”. Nó còn đúng tới bây giờ chứ ?
Haruki Murakami : Đúng thế. Đó là một chủ đề rất lớn trong tác phẩm của tôi – đánh mất một thứ gì đó, tìm kiếm chúng và cuối cùng là tìm thấy. Các nhân vật của tôi thường tìm kiếm một thứ gì đó đã mất. Đôi khi thứ đó là một cô gái, đôi khi là một nguyên nhân, có khi là một mục đích. Họ tìm kiếm những thứ quan trọng, những thứ trọng yếu đã mất. Nhưng khi các nhân vật tìm thấy chúng, sẽ luôn có một sự thất vọng đi kèm. Tôi không biết lý giải như thế nào, nhưng đó là mô-típ trong văn chương siêu thực của tôi – ra sức tìm kiếm và rốt cuộc cũng tìm thấy, nhưng đó không phải là một kết thúc có hậu.
Deborah Treisman : Thường thì những người đàn ông trong các tác phẩm của ông thường bị lạc lối, một cách cảm xúc hay hiện sinh. Họ dường như chẳng mấy hạnh phúc trong thế giới này.
Haruki Murakami : Cô biết đấy, nếu nhân vật chính hạnh phúc thì chẳng có câu chuyện gì để viết cả.
Deborah Treisman : Các tiểu thuyết của ông luôn xoay quanh một bí ẩn. Đôi khi bí ẩn có lời giải đáp, nhưng đội khi ông để mọi thứ nguyên như cũ. Có phải ông thích bỏ ngõ những vấn đề cho độc giả tự suy đoán hay bởi vì không phải lúc nào bản thân ông cũng chắc chắn về câu trả lời
Haruki Murakami : Khi tôi xuất bản một tác phẩm, thỉnh thoảng, bạn bè hay gọi hỏi tôi, “Rồi chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo?” Tôi trả lời, “Thế là hết rồi.” Mọi người trông đợi một phần tiếp theo. Sau khi “1Q84” được ấn bản, tôi hiểu rõ mọi thứ sẽ diễn tiến như thế nào. Tôi có thể viết tiếp phần sau, nhưng không. Tôi nghĩ có khi nó lại giống “Công viên kỷ Jura 4” hay “Die Hard 8”. Thế nên tôi chỉ giữ câu chuyện trong đầu thôi, và tôi tận hưởng nó lắm.
Deborah Treisman : Có bao giờ ông nghĩ rằng sẽ viết nó ra không ?
Haruki Murakami : Tôi không cho là như thế. Tôi sẽ giữ nó cho riêng tôi. Nhân vật chính của phần tiếp theo là con gái của Tengo khi mười sáu tuổi. Thú vị lắm.
Deborah Treisman : Vậy thì cũng chẳng có “Die Hard 8” rồi ?
Haruki Murakami : Và có cả phần tiền truyện cho 1Q84 nữa.
Deborah Treisman : Chỉ trong đầu ông thôi à ?
Haruki Murakami : Vâng, chính vậy.
Deborah Treisman : Một số nhà văn cố biến mọi thứ hoàn toàn khắc biệt ở mỗi tác phẩm và một số khác luôn tiếp cận theo hướng mà ngòi bút của họ sắc bén nhất. Ông cảm thấy mình thuộc loại nào
Haruki Murakami : Tôi yêu thích những tác phẩm của Kazuo Ishiguro. Ông ấy là bạn của tôi. Và mỗi lần một cuốn sách mới của ông ấy được xuất bản, nó luôn khác biệt so với cuốn trước. Điều đó thật thú vị, nhưng trong trường hợp của tôi thì mô-típ và chủ đề không khác nhau là bao. Tôi không thích viết những phần tiếp sau, nhưng cái không khí trong những cuốn sách khác thì cũng chẳng khác nhau là mấy. Tôi chỉ là một người, và tôi suy nghĩ theo cách riêng của mình; tôi không thể thay đổi điều đó được. Nhưng tôi không muốn viết quanh đi quẩn lại cùng một thứ.
Deborah Treisman : Trong lối viết đặc trưng của ông, thường có sự xuất hiện của những ý tưởng phức tạp hay khó hiểu, nhưng bản thân việc viết lại không phức tạp hay khó hiểu như thế. Các câu thường khá gãy gọn và nhẹ nhàng. Liệu đây có phải là một sự tương phản có chủ đích ?
Haruki Murakami : Nhiều nhà văn đem những thứ nhỏ nhặt, hời hợt miêu tả một cách phức tạp và cực nhọc. Tôi nghĩ việc tôi muốn làm là viết những thứ khó khăn, phức tạp và nghiêm túc bằng một lối văn uyển chuyển và dễ chịu cho người đọc. Để có thể viết những thứ khó nhằn, chị phải sẵn sàng đào sâu và thấu đáo hơn nữa. Vậy nên, trong sự nghiệp bốn mươi năm viết văn, tôi đã mài giũa được cho mình cái kỹ thuật ấy. Nó gần với một kỹ thuật về thể chất hơn là trí óc. Tôi cho rằng nếu chị là một cây bút hư cấu và chị quá lý trí, chị sẽ chẳng thể nào viết được gì. Nhưng nếu chị ngờ ngệch thì cũng như nhau cả. Chị phải tìm cho mình được một vị trí ở chính giữa, mà điều đó thì không hề dề dàng chút nào.
Deborah Treisman : Ông có nghĩ rằng các bản dịch tác phẩm của mình có truyền tải được phong cách của ông không ?
Haruki Murakami : Có. Tôi không hiểu sao nhưng khi đọc sách của mình bằng tiếng Anh, tôi có cảm giác rằng, ồ, đây là tôi. Cái nhịp điệu, văn phong, tất cả đều giống – hoặc gần giống.
Deborah Treisman :Bản thân ông cũng là dịch giả. Ông đã từng dịch các tác phẩm của Scott Fitzgerald, Truman Capote, Raymond Carver và một số tác giả khác sang tiếng Nhật và giờ thì ông đang dịch sách của John Cheever. Điều gì dẫn ông tới những tác giả mà ông chọn dịch.
Haruki Murakami : Đơn giản lắm. Tôi dịch những gì mình thích đọc. Tôi đã dịch toàn bộ các tiểu thuyết của Raymond Chandler. Tôi thích cái lối viết của ông ấy. Tôi đọc “The Long Goodbye” đến năm hay sáu lần.
Deborah Treisman : Khi ông dịch, ông phải sử dụng giọng văn của một người khác. Bằng cách nào đó, ông phải biến thành Fitgerald hay Chandler, hay Cheever. Điều đó có thách thức không, khi bản thân ông đã hiểu rõ giọng văn của chính mình.?
Haruki Murakami :Tất nhiên. Tôi thích F. Scott Fitzgerald – và tôi đã dịch một vài cuốn sách của ông – nhưng văn phong của ông ấy hẳn là khác biệt so với tôi, nó mỹ lệ và cầu kỳ. Dẫu vậy, tôi vẫn học được rất nhiều điều từ lối viết của ông ấy – hay là thái độ viết, tôi cho là vậy, cách ông ấy nhìn thế giới. Và cũng tương tự như Raymond Carver vậy.
Deborah Treisman : John Cheever hiện đang là dự án dịch thuật của ông. Tại sao lại là Cheever?
Haruki Murakami : Tại sao là Cheever ư? Tôi rất yêu thích các truyện ngắn của ông trong mấy năm qua, nhưng Cheever lại không được biết đến mấy ở Nhật Bản. Rất ít người đọc tác phẩm của ông bởi vì nó quá “Mỹ”, tôi đoán vậy, nó mang đậm phong cách của những thời kỳ thập niên 1950 cho tầng lớp trung lưu. Tôi không nghĩ rằng nhiều người Nhật sẽ đánh giá cao những câu chuyện này, nhưng tôi thích chúng, vậy nên nó sẽ là một thử thách.
Deborah Treisman : Ông có bao giờ thấy những điều mà ông học được từ những tác giả khác đã ngấm ngầm thấm vào văn chương của ông không ?
Haruki Murakami : Tôi đoán là cũng có một ảnh hưởng nào đó. Khi tôi bắt đầu viết, tôi không có người hướng dẫn, không có giáo viên, không đồng nghiệp và thậm chí là bạn bè đúng nghĩa. Tôi chỉ có một mình. Vì vậy tôi đã học được rất nhiều từ những cuốn sách. Thời thơ ấu, tôi rất thích đọc sách vì tôi là con một. Tôi không có anh trai hay chị em gái; chỉ có sách và mèo – và âm nhạc, dĩ nhiên rồi. Tôi cũng không thích những môn thể thao. Tôi thuộc tuýp con trai thích đọc sách hơn. Khi vào độ thanh thiếu niên, tôi đọc nhiều tiểu thuyết của Nga: Tolstoy, Dostoyevsky. Và điều mà tôi học được từ những cuốn sách ấy vẫn còn rất hữu ích cho tôi đến tận hôm nay! Ở trường đại học, có rất nhiều bạn bè của tôi muốn trở thành nhà văn, nhưng tôi thì chưa bao giờ tin rằng mình có năng khiếu gì về văn chương cả, nên tôi mở một câu lạc bộ nhạc Jazz và bắt đầu công việc của mình ở đó.
Deborah Treisman : Vậy ông đã từng chơi nhạc bao giờ chưa ?
Haruki Murakami : Tôi có chơi piano khi còn nhỏ, nhưng lại không có chút tài năng nào cho nhạc cụ cả. Khi tôi mười lăm, ban nhạc Art Blakey và the Jazz Messengers có chuyến lưu diễn tới Nhật Bản và tôi đã đến tham dự nhạc hội của họ. Trước đó tôi chẳng biết Jazz là gì cả cho đến đêm hôm đó, tôi chính thức trở thành một người hâm mộ cuồng nhiệt của dòng nhạc này. Tôi sưu tập những đĩa ghi âm đã được 50 mấy năm nay. Vợ tôi thì lúc nào cũng ca cẩm cả, chị biết đấy. Tôi có rất nhiều đĩa ghi âm nhạc Jazz ở nhà. Nhưng tôi cũng đã học được rất nhiều về viết lách từ âm nhạc. Có ba yếu tố chính: nhịp điệu, âm hưởng và ứng tấu ngẫu nhiên. Tôi học những điều này từ âm nhạc, không phải từ văn học. Và khi tôi bắt đầu viết, tôi cố gắng viết như thể đang chơi nhạc vậy.
Deborah Treisman :Cả bố và mẹ ông đều giảng dạy văn học. Họ có vui vẻ về quyết định trở thành nhà văn của ông không ? Hay là họ muốn ông trở thành bác sĩ hay kỹ sư
Haruki Murakami Tôi không nghĩ vậy. Tôi không biết họ mong đợi điều gì ở mình.
Deborah Treisman : Lần cuối chúng ta trò chuyện, ông có nói rằng sự kiện ngày 9/11 đã thay đổi thế giới – không chỉ riêng thế giới thực mà còn cả thế giới hư cấu ông viết nữa. Tôi thắc mắc liệu những khủng hoảng khác có mang lại tác động tương tự như vậy không – chẳng hạn như sự kiện sóng thần Nhật Bản năm 2011 hay vụ nổ hạt nhân nhà máy Fukushima
Haruki Murakami : Có. Sau trận động đất ở Kobe năm 1995, tôi viết tập truyện ngắn “Sau cơn động đất.” Kobe là quê hương tôi, và cả một thị trấn, có cả nhà bố mẹ tôi nữa, đều bị tàn phá sau đó. Lúc đó tôi đang ở Massachusetts. Tôi sống và làm việc ở Hoa Kỳ đã được 4 năm. Nhưng khi tôi nhìn những cảnh tượng trên tivi; và là một tiết thuyết gia, tôi nghĩ rằng, mình có thể làm gì với cơn động đất kia? Và điều duy nhất mà tôi có thể làm là tưởng tượng điều gì đang diễn ra trong cơn động đất. Cho nên tôi đã tưởng tượng. Phần lớn trường hợp, tôi không nghiên cứu khi tôi viết tiểu thuyết, bởi trí tưởng là tài sản vô giá, là món quà ban tặng cho tôi. Tôi muốn tận dụng nó rốt ráo nhất. Nhưng cũng trong năm đó, hai tháng sau lại có một vụ tấn công bằng khí gas sarin trên tàu điện ngầm ở Tokyo. Lúc đó tôi cũng không ở Nhật. Tôi đọc tất cả những bài đưa tin trên báo và tạp chí, nhưng tôi không thể đọc những gì mà tôi muốn biết. Tôi thực sự muốn biết chuyện gì đã diễn ra ở đó, ngày đó và trên chuyến tàu đó. Tôi muốn nghe xem mọi thứ như thế nào khi ngửi mùi khí gas trong cái gói bọc trên tàu. Thế là tôi quyết định đi tìm những bằng chứng cho riêng tôi. Tôi phỏng vấn những nạn nhân của cuộc tấn công bằng khí sarin với những câu hỏi do chính tôi chuẩn bị. Họ kể lại cho tôi chuyện gì đã xảy ra, và đôi điều về đời sống của họ. Tôi viết những thứ này xuống và xuất bản chúng dưới hình thức một tập ký sự, “Ngầm.” Tôi làm điều này bởi chưa có ai làm nó cả, tôi có những câu hỏi và sự tò mò của riêng mình. Mất khoảng một năm để tôi hoàn thành những cuộc phỏng vấn nhưng tôi cho rằng cái năm đó đã thay đổi tôi, như một kiểu trải nghiệm vậy. Tôi không viết bất cứ thứ gì trong năm đó. Tôi chỉ nghe đi nghe lại những giọng nói được ghi âm, chúng vẫn còn ở trong tôi. Tôi tin tưởng những giọng nói ấy, nó rất thực. Những người trên chuyến tàu ấy là những con người bình thường, không có gì đặc biệt cả. Họ đang di chuyển trên một chuyến tàu sáng chật kín người ở Tokyo, và rồi đột nhiên có kẻ chọc thủng những túi nilon chứa khí sarin, và có những người đã thiệt mạng. Đây là một tình huống siêu thực, nhưng giọng nói lại là của những người rất bình thường. Các môn đồ của giáo phái Aum Shinrikyo không phải là những người bình thường, chúng đang tìm kiếm một dạng chân lý hay chân lý tuyệt đối. Nhưng nạn nhân của cuộc tấn công chỉ là những người dân thường đang trên đường đi làm việc. Tôi cũng đã phỏng vấn những người trong giáo phái đó, nhưng giọng nói thì chẳng có mấy ấn tượng.
Deborah Treisman : Điều gì đã khiến ông phản ứng lại với trận động đất bằng tập tiểu thuyết và cuộc tấn công khí ga bằng thực hành báo chí ?
Haruki Murakami : Bởi vì Kobe là quê hương của tôi, nó quá đỗi sống động đối với tôi. Tôi có nhiều bạn bè sống ở đó. Nếu có phỏng vấn họ, tôi sẽ cảm thấy phiền muộn và buồn lắm. Nhưng trong văn hư cấu, tôi có thể tạo ra thế giới riêng của mình, vậy nên nó dễ dàng hơn cho tôi. Bạo lực có thể xuyên thủng một lỗ qua tâm trí cô, qua cơ thể cô. Nó có thể dẫn đến những điều vô cùng quan trọng. Trước cơn động đất, chúng ta nghĩ rằng mặt đất rất cứng và vững chắc, nhưng nó đã không còn như thế nữa. Nó có thể lung lay, vô định và mềm yếu. Tôi cho rằng đó là thứ mà tôi muốn viết.
Sau sự kiện đó, có quá nhiều thảm hỏa xảy ra – sự kiện ngày 9/11, sóng thần và nhiều chuyện khác nữa. Tôi tự vấn rằng, tôi có thể làm gì cho những người đã trải qua những thảm họa trên, và tôi nghĩ, điều mà tôi có thể làm là viết một cuốn tiểu thuyết hay. Bởi vì khi tôi viết một câu chuyện hay, chúng tôi có thể dễ thấu hiểu nhau hơn. Nếu chị là độc giả và tôi là nhà văn, tôi không biết chị, nhưng trong cái thế giới ngầm của hư cấu, luôn có một lối bí mật ở giữa: chúng ta có thể gửi những thông điệp đến với nhau trong tiềm thức. Do đó, tôi cho rằng đó là cách mà mình có thể đóng góp.
Deborah Treisman : Thông qua văn chương, ông gửi đi một thông điệp, nhưng bằng cách nào ông nhận lại được phản hồi ?
Haruki Murakami : Tôi chưa biết. Có lẽ sẽ có cách!
Deborah Treisman : Sau khi xuất bản cuốn tiểu thuyết “Kafka bên bờ biển”, ông đã lập nên một trang web để mọi người có đặt những câu hỏi về cuốn sách hoặc chia sẻ những ý kiến về nó – và ông đã phản hồi lại một số câu hỏi đó. Vì sao ông làm thế ? Vì sao là cuốn sách này ?
Haruki Murakami : Vì tôi tò mò. [Khi tôi thử làm một điều tương tự vào năm 2015, chuyện đó] chỉ kéo dài trong một khoảng thời gian có giới hạn, nhưng tôi đã nhận được rất nhiều email. Tôi không nhớ rõ bao nhiêu – ba mươi nghìn thì phải. Nhưng tôi đã đọc tất cả – tôi làm hỏng cả mắt mình! Và tôi đã hồi âm khoảng ba nghìn email trong số chúng. Tốn khá nhiều công sức, nhưng tôi nghĩ tôi nắm bắt được đại khái những ai đang đọc các tác phẩm của mình, và họ nghĩ gì về chúng. Một vài người hỏi những câu gàn dở. Một gã đã hỏi tôi về xúc tu mực; mực có mười xúc tu, và gã muốn biết chúng là phần tay hay chân của con mực. Vì sao lại hỏi như thế cơ chứ? Tôi trả lời rằng: anh hãy lấy 10 cái găng tay và 10 cái vớ đặt lên giường của con mực. Khi nó ngủ dậy, xem thử nó xỏ vào cái nào thì anh sẽ có câu trả lời thôi. Tôi còn chẳng biết con mực nó có ngủ trên giường hay không nữa…. Nhưng phần lớn những câu hỏi làm tôi rất thích thú.
Deborah Treisman :Đó là một cách để giao tiếp với độc giả của mình. Tôi biết rằng ở Nhật, ông không thích tham gia các buổi nói chuyện hay sự kiện cộng đồng ? Tại sao như thế ?
Haruki Murakami : Tôi là một nhà văn, và việc sáng tác trong phòng làm việc làm một đặc ân. Có lần tôi đã quyết định rằng sẽ chẳng làm gì khác ngoài việc viết. Nhưng dạo gần đây, tôi bắt đầu trở thành một người giới thiệu đĩa hát (disk-jockey). Tôi được mời dẫn cho một chương trình radio FM ở Tokyo, nên giờ thì tôi đang làm công việc này.
Deborah Treisman : Tại sao ông lại đồng ý
Haruki Murakami : Họ nói với tôi rằng tôi có thể lựa chọn bất kỳ bản ghi âm nào mà tôi thích, sau đó nói về nó trong 45 phút. Tôi nghĩ bụng, tại sao không kia chứ? Tôi chọn nhạc khá đang dạng – mọi thể loại từ Billie Holiday cho đến Maroon 5.
Deborah Treisman : Có một lần ông từng nói rằng trở thành một nhà văn ở Nhật Bản là một thứ “trưng diện”. Đó là nghề làm người của công chúng, nhưng ông vẫn giữ được cái sự giản dị của riêng mình. Làm sao mà ông có thể cân bằng được cả hai ?
Haruki Murakami : Thú thật, lúc mới bắt đầu, tôi không mấy hứng khởi với thế giới văn học Nhật. Tôi là một kẻ ngoại đạo – một con cừu đen, một kẻ không mời mà đến của thế giới văn chương chính thống Nhật Bản. Một số người cho rằng tôi là một cây bút mới của văn đàn Nhật, và số khác lại gọi tôi là một kẻ gàn. Nên tôi ít nhiều hồ nghi và bối rối, liệu chuyện gì sẽ xảy ra tiếp đây. Tôi như thể “Alice ở sứ xở thần tiên” vậy. Thế nên tôi rời bỏ Nhật Bản ra nước ngoài. Đầu tiên, tôi đến Ý và Hy Lạp, ở lại đó hai hay ba năm, rồi sau đó tôi viết “Rừng Nauy,” và nó chẳng mấy được chào đón ở Nhật.
Deborah Treisman : Nhưng nó bán được tận hai triệu bản cơ mà
Haruki Murakami : Nó đã bán được hơn hai triệu bản, nhưng người ta không thích tôi, nên tôi lại ra nước ngoài. Tôi đến Princeton, New Jersey. Nhưng ở đó khá chán, dù rằng nó đẹp. Rồi tôi đến Boston – Đại học Tufts. Ở đó có sân bóng chày Fenway, vậy nên tôi ở hẳn đây.
Deborah Treisman : Vậy là sau trận động đất và cuộc tấn công bằng khí Sarin, ông cảm thấy rằng mình nên quay lại Nhật Bản ?
Haruki Murakami : Đúng vậy. Năm 1995, tôi cảm thấy rằng mình nên quay trở về quê hương, xem thử tôi có thể làm gì đó cho mọi người hay không. Không phải cho đất nước, không phải cho quốc gia, cũng không phải cho xã hội, mà cho những con người của tôi – đó là ý niệm của riêng tôi.
Deborah Treisman : Sự khác biệt giữa hai khái niệm – đất nước và con người với ông là gì ?
Haruki Murakami : Con người mua sách của tôi. Đất nước thì không.
Deborah Treisman : Ông nghĩ rằng các tác phẩm của mình mang hơi hướng Nhật Bản hơn hay nghiêng về văn chương phương Tây ?
Haruki Murakami : Tôi không nghĩ như thế. Truyện của tôi thì là của tôi thôi, nó không thuộc về bất cứ thể loại nào hết. Nhưng tôi viết bằng tiếng Nhật, và các nhân vật của mình phần lớn đều là người Nhật, cho nên tôi nghĩ rằng mình là một nhà văn Nhật. Văn phong trong các sáng tác của tôi không lẫn vào đâu được, tôi đoán thế.
Deborah Treisman : Ở Nhật, tôi cho rằng phần lớn độc giả của ông ban đầu còn khá trẻ. Ông có một lượng lớn người hâm một trẻ theo dõi ?
Haruki Murakami : Ồ vâng, điều đó thật lạ. Khi tôi bắt đầu viết, độc giả của tôi đang ở trong độ tuổi từ hai mươi đến đầu độ ba mươi. Và bốn mươi năm sau, độc giả vẫn phần lớn ở độ tuổi này. Điều tuyệt nhất là một số độc giả thời kỳ đầu vẫn theo dõi và đọc sách của tôi, và con cái của họ cũng đọc sách của tôi nữa. Khi mà ba hay bốn người trong một gia đình cùng đọc chung cuốn sách, tôi thực sự hạnh phúc khi kể về điều đấy. Mấy đứa con từ một người bạn của tôi đang ở tuổi teen và đôi mươi. Ông ấy chia sẻ rằng họ ít khi nói chuyện với nhau, giữa bố mẹ và tụi nhỏ. Chủ đề duy nhất mà họ có thể cùng nhau bàn luận lại chính là những cuốn sách của tôi.
Deborah Treisman :Tôi xin được phép trích một cảnh trong “Giết chỉ huy đội kỵ sĩ”
Chỉ huy đội kỵ sĩ vuốt bộ râu bằng lòng bàn tay như thể nhớ ra điều gì. “Franz Kafka thích những con dốc”, ông nói . “Anh ta bị cuốn vào đủ loại dốc. Anh ta mê man ngắm nhìn những ngôi nhà được xây trên triền dốc. Anh ta ngồi bên vệ đường hàng giờ đồng hồ, chỉ để có thể chiêm ngưỡng những ngôi nhà như thế. Anh ta không bao giờ biết chán và sẽ ngồi đó, nghiêng đầu sang một bên, rồi lại ngẩng đầu lên. Một con người kỳ lạ. Anh biết điều đó chứ ?” Franz Kafka và những con dốc ?” Không, tôi không biết,” tôi trả lời. Tôi chưa nghe kể bao giờ. “Nhưng biết điều đó thì có khiến cho ai đó trân trọng những tác phẩm của ông ấy hơn không?”
Nếu chúng tôi biết những thói quen của ông – Chẳng hạn như ông thích ngắm những cơn dốc – điều đó có giúp chúng tôi trân trọng tác phẩm của ông hơn không ?
Haruki Murakaki : Franz Kafka thích mê những con dốc: nó không có thật, tôi bịa đấy. Nhưng có hay không? Trông như thể Franz Kafka thích những con dốc thật ấy nhỉ.
Deborah Treisman : Thật vật có đấy ?
Haruki Murakaki : Nhiều người đã trích dẫn lại câu văn trên, cô biết đấy. Nhưng tôi tự nghĩ ra nó. Tôi sáng tạo nhiều thứ lắm.
Deborah Treisman Đó là tiểu thuyết hư cấu. Ông có thể dựng nên chúng. Nhưng nếu điều đó là thật thì sao ? Nếu chúng tôi biết rằng ông yêu mèo, ví dụ vậy thì điều này có làm cho chúng tôi hiểu các tác phẩm của ông hơn không ?
Haruki Murakaki : Hỏi vợ tôi ấy!
Deborah Treisman :Vậy bà ấy có hiểu rõ các tác phẩm của ông vì bà ấy hiểu ông không ?
Haruki Murakaki : Tôi không biết. Bà ấy nói rằng tôi không phải là nhà văn yêu thích của bà, nhưng lại luôn xem xét tác phẩm của tôi một cách rất nghiêm túc. Bà ấy là độc giả đầu tiên của tôi. Khi hoàn thành bản thảo, tôi đưa cho bà ấy xem, bà ấy đọc qua và trả lại tôi với hai trăm tờ ghi chú. Tôi ghét giấy ghi chú. Bà ấy nói, “Ông nên viết lại những phần này!”
Deborah Treisman : Nếu bà ấy nói viết lại thì ông có viết lại không ?
Haruki Murakaki : Có chứ, và sau đó thì tôi lại đưa cho bà xem, lần này bà trả lại tôi với một trăm tờ ghi chú. Ít hơn lần trước – tôi hài lòng lắm.
>> Con người bản năng trong tiểu thuyết của Haruki Murakami
———————-
Nguồn: https://www.newyorker.com/…/the-underground-worlds-of…
Biên dịch 𝚁𝚞𝚗 𝚁𝚎𝚊𝚍 𝚁𝚘𝚕𝚕
Bài viết của 𝙳𝚎𝚋𝚘𝚛𝚊𝚑 𝚃𝚛𝚎𝚒𝚜𝚖𝚊𝚗 – Đăng ngày 10 tháng hai 2019
Deborah Treisman là biên tập viên mảng văn học giả tưởng và người dẫn chương trình Fiction Podcast của tờ The New Yorker.
Một người thích đọc và viết, quan tâm đến tâm lý học, đam mê Cổ Long, thích đọc Haruki Murakami, tinh thần theo Chủ Nghĩa Hiện Sinh, đời sống theo triết Khắc Kỷ - Cô độc hướng ngoại & Bình thản hướng nội
