banner web

Sigmund Freud : Bản năng – bản ngã – siêu ngã

bản năng bản ngã siêu ngã

Theo Sigmund Freud, tính cách con người vô cùng phức tạp và chắc chắn có nhiều hơn một thành tố. Trong học thuyết phân tâm nổi tiếng của ông về tính cách, ông cho rằng tính cách được cấu tạo từ 3 yếu tố. Ba yếu tố này– bao gồm Bản năng (cái ‘nó’), Bản ngã (cái tôi), và Siêu ngã (siêu tôi) – kết hợp với nhau hình thành nên sự phức tạp trong tính cách con người.

Sigmund Freud là ai ?

Sigmund Freud
Sigmund Freud

Sigmund Freud, nhà thần kinh học người Áo sinh năm 1856, thường được biết đến như “cha đẻ của nền tâm lý học hiện đại”.

Sigmund Freud đã cách mạng hóa cách suy nghĩ và cách điều trị đối với các tình trạng sức khỏe tâm thần. Sigmund Freud đã sáng lập trường phái “phân tâm học” như một cách để lắng nghe bệnh nhân và hiểu rõ hơn về cách thức hoạt động của tâm trí người bệnh. Và kết quả là trường phái phân tâm học đã có ảnh hưởng to lớn đến sự phát triển của tâm lý học và tâm thần học hiện đại.

Các lý thuyết và công trình của Sigmund Freud đã giúp hình thành quan điểm về giấc mơ, thời thơ ấu, tính cách, trí nhớ, tình dục và liệu pháp. Công trình của Freud cũng đặt nền móng cho nhiều nhà lý thuyết khác hình thành ý tưởng, trong đó có cả những người có quan điểm bất đồng với ông.

Các Lý Thuyết Của Sigmund Freud

  • Lý thuyết về tâm trí vô thức
  • Lý thuyết về tính cách
  • Lý thuyết về bản năng sống và cái chết
  • Lý thuyết về sự phát triển tâm lý
  • Lý thuyết về cơ chế phòng vệ

Mỗi thành tố đều không chỉ góp mình vào sự hình thành tính cách mà sự tương tác của bộ ba này cũng tạo ảnh hưởng mạnh mẽ lên từng cá nhân. Mỗi thành tố này của tính cách sẽ xuất hiện vào những thời điểm khác nhau trong đời.

Theo học thuyết của Freud, có một số khía cạnh nhất định trong tính cách của bạn sẽ quan trọng hơn những cái còn lại và có thể gây áp lực khiến bạn hành xử theo những ham muốn nguyên thủy và cơ bản nhất. Những khía cạnh khác của tính cách sẽ hoạt động làm sao để kháng cự lại những ham muốn và nỗ lực hết sức giúp bạn hành xử một cách hòa hợp với những nhu cầu từ thực tế.

bản năng bản ngã siêu ngã

Bản năng (cái “nó”) –  the ID

Bản năng là thành tố duy nhất của tính cách xuất hiện từ lúc mới sinh ra. Khía cạnh này của tính cách hoàn toàn là vô thức, gồm nhiều hành vi thuộc về bản năng nguyên thủy.

Theo Freud thì bản năng là gốc rễ của mọi nguồn năng lượng tinh thần, khiến nó trở thành thành tố cơ bản của tính cách.

Bản năng bị điều khiến bởi nguyên lý thỏa mãn, tức luôn đi tìm kiếm sự dễ chịu, thoải mái ngay tức khắc, đáp ứng lại mọi khao khát, ham muốn và nhu cầu. Nếu những nhu cầu này không được ngay lập tức đáp ứng, chủ thể sẽ rơi vào trạng thái lo âu hoặc căng thẳng. Ví dụ, cơn đói hay cơn khát tăng lên sẽ làm xuất hiện nỗ lực tìm kiếm cái ăn hay đồ uống ngay lập tức.

Theo Freud, bản năng cố giải quyết căng thẳng hình thành bởi nguyên lý thỏa mãn qua quá trình đáp ứng nhu cầu sơ cấp. Tại đây, chủ thể hình thành một hình ảnh về những thứ chủ thể mong muốn trong tâm trí như một cách để thỏa mãn nhu cầu.

Bản ngã-  the Ego

Bản ngã là cấu phần của tính cách chịu trách nhiệm giúp ta xoay xở với đời sống thực.Theo Freud, bản ngã phát triển nên từ bản năng, và nhiệm vụ của nó là đảm bảo những thôi thúc của bản năng được thể hiện ra một cách dễ chấp nhận trong thế giới thực.

Bản ngã vận hành trong cả trạng thái ý thức, tiền ý thức và vô thức.

Bản ngã vận hành dựa trên nguyên tắc hiện thức, tức cố gắng thỏa mãn ham muốn của bản năng một cách thực tế và được xã hội chấp nhận. Nguyên tắc hiện thực sẽ cân đo lợi ích và cái giá phải trả cho hành vi trước khi chủ thể quyết định thực hiện hay bỏ qua hành vi này.

Trong nhiều trường hợp, thôi thúc của bản năng có thể được thỏa mãn qua một quá trình trì hoãn đáp ứng nhu cầu – nói chung, bản ngã rốt cuộc cũng sẽ cho phép hành vi bản năng xuất hiện nhưng chỉ vào lúc nào và tại nơi nào đó phù hợp.

Bản ngã cũng loại bỏ sự căng thẳng gây ra bởi những ham muốn không được đáp ứng qua quá trình đáp ứng nhu cầu thứ cấp, tại đây bản ngã sẽ cố tìm một thứ nào đó trong thế giới thực tương thích với hình hảnh do bản năng hình thành trong tâm trí qua quá trình đáp ứng nhu cầu sơ cấp này.

Siêu ngã – the Superego

Cấu phần xuất hiện cuối cùng của tính cách là siêu ngã. Siêu ngã là một phần trong tính cách nắm giữ tất cả những tiêu chuẩn đạo đức và lý tưởng mà bạn tiếp nhận từ cả cha mẹ và xã hội – nó chính là cảm nhận của chúng ta về cái đúng cái sai trong cuộc sống.

Siêu ngã chỉ dẫn giúp ta đưa ra phán xét. Theo Freud, siêu ngã bắt đầu xuất hiện từ khoảng độ tuổi lên 5.

Siêu ngã có hai phần:

Lý tưởng của bản ngã bao gồm những quy tắc và tiêu chuẩn cho các hành vi tốt, bao gồm các hành vi được cha mẹ và những người khác chấp nhận. Phục tùng những quy tắc này làm chủ thể cảm thấy tự hào, thấy mình có giá trị và đưa đến cảm giác thành tựu

Lương tâm (Nghĩa giới hạn trong phân tâm học – ND) thể hiện những điều bị cha mẹ và xã hội coi là tệ hại. Những hành vi này thường bị cấm và đưa đến hậu quả xấu, khiến chủ thể bị phạt, có cảm giác tội lỗi hoặc ăn năn.

Siêu ngã giúp hoàn thiện và giáo hóa hành vi. Nó đàn áp tất cả những thôi thúc khó mà chấp nhận của bản năng và cố tranh đấu để khiến bản ngã hành xử theo những tiêu chuẩn lý tưởng hóa thay vì theo những nguyên lý hiện thực kia. Siêu ngã xuất hiện trong cả trạng thái có ý thức, tiền ý thức và vô thức.

Sự tương tác giữa bản năng, bản ngã và siêu ngã

Khi nói về bản năng, bản ngã và siêu ngã thì ta cần nhớ rằng bộ ba này không tồn tại độc lập riêng rẽ hay có ranh giới rõ ràng. Những bộ phận này của tính cách rất linh động và luôn tương tác với nhau trong chủ thể, từ đó gây ảnh hưởng lên toàn bộ tính cách và hành vi của chủ thể.

Với quá nhiều nguồn sức mạnh tranh đấu với nhau, xung đột xảy ra giữa bản năng, bản ngã và siêu ngã cũng là điều dễ thấy. Freud sử dụng thuật ngữ sức mạnh bản ngã để chỉ năng lực vận hành của bản ngã mặc cho nguồn sức mạnh kép này. Một người có sức mạnh bản ngã tốt sẽ có thể xử lý hiệu quả những áp lực này, còn những người có sức mạnh bản ngã dư thừa hoặc thiếu hụt có thể sẽ hoặc hành xử rất cứng nhắc hoặc sẽ quá hư hỏng.

>>Đọc thêm :  Ý thức và Vô thức theo học thuyết Sigmund Freud

Chuyện gì xảy ra nếu bộ ba không có sự cân bằng

bản năng bản ngã siêu ngã
Bản năng – bản ngã – siêu ngã (hình minh hoạ)

Theo Freud, chìa khóa cho một nhân cách khỏe mạnh là sự cân bằng của bộ ba: bản năng, bản ngã và siêu ngã.

Nếu bản ngã có thể điều tiết hợp lý giữa nhu cầu thực tế, bản năng và siêu ngã thì một bản dạng tính cách khỏe mạnh, thích ứng tốt xuất hiện. Freud tin rằng bất kỳ sự mất cân bằng nào giữa những thành tố này cũng sẽ dẫn đến một bản dạng tính cách kém.

Mặt khác, siêu ngã chiếm thế thượng phong quá mạnh sẽ làm tính cách của chủ thể trở nên quá đạo đức giáo điều và có thể lúc nào cũng ham chỉ trích. Chủ thể có thể khó mà chấp nhận bất kỳ ai hay bất kỳ điều gì mà anh ta coi là “tệ” hay “vô đạo đức”.

Thế nhưng, bản ngã thống trị quá mức cũng gây ra vấn đề. Người nào có bản ngã quá lớn có thể sống quá thực tế, đầy quy tắc và quá ‘đúng cách đúng kiểu’ đến mức không thể có hành vi nào tự phát hoặc không nằm trong dự tính. Người này có thể quá cứng nhắc và rập khuôn, không chấp nhận được sự thay đổi và thiếu cảm nhận nội tại về cái đúng cái sai.
————

Nguồn: trangtamly| Như Trang dịch

>> Đọc thêm : Carl Jung và các học thuyết về phân tâm học

Avatar of Chim Én
 | Website

Một người thích đọc và viết, quan tâm đến tâm lý học, đam mê Cổ Long, thích đọc Haruki Murakami, tinh thần theo Chủ Nghĩa Hiện Sinh, đời sống theo triết Khắc Kỷ - Cô độc hướng ngoại & Bình thản hướng nội

Leave a Reply