Views: 16
Mario Vargas Llosa đã qua đời vào ngày 13/04/2025 ở tuổi 89. Mario Vargas Llosa là nhà văn người Peru chiến thắng giải Nobel văn chương vào năm 2010. Ông là một trong những cây viết quan trọng nhất của khu vực Mỹ Latin, góp phần đưa địa hạt này lên bản đồ văn chương thế giới
Có thể nói chính tài năng và những màn sương vây phủ đã tạo nên sức hấp dẫn cho Mario Vargas Llosa – “người khổng lồ” cuối cùng của thời kỳ văn chương Mỹ Latin bùng nổ mà sức ảnh hưởng vẫn còn nguyên vẹn cho đến ngày nay.
Mario Vargas Llosa trong dòng văn học Latin
Vào thập niên 1960, cùng với 3 nhà văn nổi tiếng là Gabriel García Márquez (Colombia), Carlos Fuentes (Mexico), Julio Cortázar (Argentina), Mario Vargas Llosa (Peru) thành viên trẻ nhất và được biết đến nhiều nhất ở thị trường nước ngoài trong thời kỳ bùng nổ của văn chương Mỹ Latin. Những thể nghiệm và đổi mới của các tác giả nói trên đã đưa một “vùng trũng văn chương” trở nên nổi tiếng với 2 giải Nobel và những tên tuổi vẫn còn tạo được sức ảnh hưởng và niềm cảm hứng cho đến ngày nay.
Thế nhưng khác với Márquez hay Fuentes tập trung vào khía cạnh huyền ảo, Cortázar nối gót Borges với các thể nghiệm văn chương. Mario Vargas Llosa lại tập trung hơn vào tính hiện thực. Theo đó các tiểu thuyết của ông không có những hình ảnh giàu ẩn dụ, mà thay vào đó, nó như một sự sao chép chuẩn xác hiện thực.
Trong suốt văn nghiệp, các tác phẩm của Mario Vargas Llosa đã tái hiện một cách thành công đất nước Peru nói riêng và nhiều quốc gia thuộc dải Nam Mỹ nói chung trong thời kỳ có nhiều biến động với các hậu thuẫn “sân sau” và sự tập trung quyền lực. Cũng vì lý do này mà vào năm 2010, Ủy ban văn chương của Viện Hàn lâm Thụy Điển đã vinh danh ông vì tài năng “tái hiện các cấu trúc quyền lực và khả năng thể hiện những hình ảnh sắc nét về sự kháng cự, sự nổi loạn và thất bại của mỗi cá nhân”.
Tiểu sử Mario Vargas Llosa
Mario Vargas Llosa, sinh năm 1936 tại Arequipa (Peru), ngay từ sớm ông đã có một cuộc sống không mấy êm thấm với nhiều lần dịch chuyển cùng gia đình.Từ trước khi được sinh ra, cha mẹ Mario Vargas Llosa đã ly hôn dẫn đến việc ông sống với nhà ngoại từ lúc lọt lòng. Do ông ngoại là một nhà ngoại giao nên Llosa đã sống tại nước Bolivia đến khi 10 tuổi mới về lại quê hương là Peru. Sau đó tuy cha mẹ tái hợp, nhưng Mario Vargas Llosa lại không chấp nhận người cha từng bỏ rơi mình, khiến mối quan hệ giữa hai cha con có nhiều mâu thuẫn.
Cũng vì lý do này mà ở tuổi 14, Mario Vargas Llosa đã được cha gửi vào Học viện Quân sự Leoncio Prado ở thủ đô Lima – nơi hoặc uốn nắn những thanh thiếu niên hư hỏng hoặc là bệ phóng cho những ai muốn phát triển sự nghiệp quân ngũ. Từ trải nghiệm này, ông đã viết nên tiểu thuyết đầu tay nổi tiếng là “Thành phố và lũ chó” (1963), trong đó đã mô tả một cách trung thực những gì đã xảy ra ở Học viện này.
Ngay từ rất sớm, Mario Vargas Llosa đã bộc lộ năng khiếu văn chương. Vào năm 1952 khi mới 16, ông đã cho ra mắt vở kịch “The Escape of the Inca” được cộng đồng đánh giá cao. Sau này, khi ông chia sẻ trong diễn từ nhận giải Nobel, nhà văn gốc Peru cho biết
Kịch là mối tình đầu của tôi, tình yêu đó hình thành trong tôi ngay từ khi mới lớn. Nếu những năm 1950 mà có một phong trào kịch nghệ ở Lima thì tôi có lẽ đã trở thành người soạn kịch chứ không phải một tiểu thuyết gia như bây giờ đây […] Nhưng tình cảm của tôi với nhà hát vẫn không bao giờ chấm dứt: nó vẫn thiu thiu ngủ, vẫn ẩn mình trong cái bóng của những cuốn tiểu thuyết, tương tự như sự cám dỗ và cảm giác hoài niệm mỗi khi được xem một vở kịch mê hoặc lòng người”.
Sau khi có những thành công bước đầu, Mario Vargas Llosa theo học đại học tại Madrid (Tây Ban Nha) và rồi sau đó là Paris (Pháp). Từ đây ông có 16 năm tha hương, lưu lạc ở nhiều thành phố như Barcelona, London…, kiếm sống bằng nghề viết văn, trước khi ông quay lại Lima vào năm 1974.
Một lần nữa những trải nghiệm này đã tạo cảm hứng cho ông, để vào năm 1977, ông cho ra đời tiểu thuyết “Dì Julia và nhà văn quèn” tái hiện những năm tháng sinh sống ở Paris với Julia Urquidi – chị dâu của chú ruột mình, người hơn ông 10 tuổi. Đây là một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất, được chuyển ngữ từ sớm và vào năm 1990, phiên bản điện ảnh “Tune in Tomorrow” ra đời có sự tham gia diễn viên Keanu Reeves.
Nhiều tác phẩm nổi tiếng của Mario Vargas Llosa đều được hình thành từ trải nghiệm thật và các kinh nghiệm ông đã kinh qua trong những năm tháng trưởng thành. Điều này phần lớn bắt nguồn từ quan niệm văn chương, khi trong tập tiểu luận “Thư gửi nhà tiểu thuyết trẻ” ông từng viết rằng:
Để làm cho tiểu thuyết có sức thuyết phục thì cần phải kể câu chuyện của bạn theo cách sao cho nó tận dụng được tối đa mọi kinh nghiệm cá nhân tiềm ẩn trong cốt truyện và các nhân vật; đồng thời, cần truyền tới độc giả ảo tưởng về sự tự trị tách khỏi hiện thực họ sống. Cuốn tiểu thuyết càng kín đáo và độc lập, mọi thứ diễn ra trong nó càng cho ta ấn tượng chúng là kết quả của những cơ chế bên trong của câu chuyện, chứ không phải là do sự áp đặt ngẫu nhiên của một ý chí bên ngoài, thì sức thuyết phục của tiểu thuyết càng lớn.
Với Mario Vargas Llosa, hư cấu cũng có tính chất đặc biệt không kém, khi cũng trong cuốn sách trên, ông chia sẻ: “Hư cấu là sự dối trá phủ lên sự thật ở bề sâu: nó là đời sống không có thực, đời sống mà mọi người thời nào cũng muốn sống nhưng không được nên phải bịa ra. Đó không phải là khuôn mặt của lịch sử mà là mặt trái hoặc mặt khác của nó: cái không xảy ra và vì thế phải được bịa ra bằng tưởng tượng và bằng từ ngữ để thực hiện những ham muốn mà đời thực không thể thỏa mãn, để lấp đầy những khoảng trống mà mọi người thấy ở quanh mình và tìm cách đưa những bóng ma mà họ tự mình gọi lên đến sống ở đó”.
Mario Vargas Llosa và nghệ thuật văn chương
Bởi sống trong một bối cảnh mà các dồn nén thời thế quá lớn, nên Mario Vargas Llosa đã tận dụng tính hư cấu để viết nên “mặt trái” hoặc “mặt khác” của lịch sử. Chẳng hạn ở “Trò chuyện trong quán La Catedral” (1969), ông đã phơi bày một đất nước Peru chao đảo dưới sự kiểm soát của chế độ độc tài qua câu chuyện của người đàn ông muốn tìm hiểu vai trò thực sự của cha mình trong bộ máy chính quyền thông qua người tài xế của cha.
Từ cuốn sách này, Mario Vargas Llosa đã khẳng định sự giả hiệu và cái thực chất của những lãnh đạo bù nhìn. Và sau này trong các tiểu thuyết của mình, ông tiếp tục mở rộng sang các quốc gia thuộc khu vực “Nón phương Nam” khác có chung câu chuyện với Peru, đưa tên tuổi ông xuất hiện rộng khắp trên thế giới. Do đó khi tin tức qua đời được công bố, nhiều nước như Tây Ban Nha, Brazil… đã dành sự tưởng nhớ đặc biệt cho người phơi bày lịch sử này.
>> Đọc thêm : Review Trò chuyện trong quán La Catedral
Về nghệ thuật viết, Mario Vargas Llosa nổi tiếng với những cách tân như cắt gọn, lồng ghép đối thoại vào nhau theo quy tắc bình thông nhau. Theo đó trong những tiểu thuyết như “Thành phố và lũ chó”, “Trò chuyện trong quán La Catedral”, đối thoại giữa các nhân vật không hề tuyến tính.
Chẳng hạn khi hai người đang trò chuyện, Mario Vargas Llosa sẽ nhanh chóng thêm vào một đối thoại khác của hai người nữa, từ đó đảo lộn vị trí tuần tự của câu hỏi – lời đáp như cách chuyển bối cảnh mà không dùng đoạn dẫn. Điều này tuy khó theo dõi, tạo sự trúc trắc cho tác phẩm nhưng là một sáng tạo rất đặc biệt của ông. Ngoài ra sách của ông cũng thường chứa đựng một lượng lớn nhân vật với các mối quan hệ phức tạp mà ta chỉ có cái nhìn toàn diện khi quan sát tổng thể, chứ không tập trung vào từng người một.
Bên cạnh các tiểu thuyết “dòng chính” có màu sắc nghiêm túc viết về quyền lực, Mario Vargas Llosa cũng có giai đoạn xuất bản những tác phẩm đậm tính hài hước, châm biếm. Điều này cho thấy khả năng đa dạng và khó nắm bắt của ông không chỉ trong thể loại (tiểu thuyết, truyện ngắn, kịch, tiểu luận…), chủ đề (quyền lực, ký ức, sự thất bại cá nhân…) mà còn nằm ở giọng điệu.
Cuộc đời của Mario Vargas Llosa rất khó nắm bắt như 3 cuộc hôn nhân lần lượt với chị dâu của chú, em họ và vợ cũ của siêu sao Julio Iglesias nổi tiếng. Ông cũng có một tình bạn “đặc biệt” với Gabriel García Márquez khi từng nghiên cứu tác phẩm của Gabo (tên thân mật của Marquez), nhưng ngay sau đó đã đấm vào mặt nhà văn người Colombia tại một sự kiện mà nguyên nhân cho hành động ấy tính cho đến nay vẫn là bí ẩn.
Có thể nói chính tài năng và những màn sương vây phủ ấy đã tạo nên sức hấp dẫn cho Mario Vargas Llosa – “người khổng lồ” cuối cùng của thời kỳ văn chương Mỹ Latin bùng nổ mà sức ảnh hưởng vẫn còn nguyên vẹn cho đến ngày nay.
—————–
>> Đọc thêm : Review Thành phố và lũ chó
Một người thích đọc và viết, quan tâm đến tâm lý học, đam mê Cổ Long, thích đọc Haruki Murakami, tinh thần theo Chủ Nghĩa Hiện Sinh, đời sống theo triết Khắc Kỷ - Cô độc hướng ngoại & Bình thản hướng nội
