Views: 56
Carl Jung là nhà phân tâm học nổi tiếng và theo trường phái tâm lý học phân tích khí nói nói về ký ức nhất là việc “Quên và nhớ” là trạng thái tâm lý thường được nói trong Phân Tâm Học : Tâm lý học phân tích. Chúng ta sẽ cũng tìm hiểu liệu con người có thực sự quên mọi thứ hay không theo quan niệm của Carl Jung.
Không ít lần, chúng ta bất chợt quên đi một ý niệm định nói ra, mặc dù cách một chớp mắt trước, ý niệm đó vẫn hiện rõ trong tâm trí. Khi một ý niệm “rời khỏi” trong ý thức, không có nghĩa nó đã biến mất như chiếc máy bay MH370 mất tích một cách bí ẩn.
Quên và nhớ cùng tầng vô thức của tâm trí
Sự thực là ý niệm chỉ tạm thời mất đi, cho đến một lúc nào đó nó lại được tái hiện trong chúng ta. Cho nên, câu hỏi đặt ra là ý niệm đó đã đi đâu hay ở đâu cho đến thời khắc trở lại? Câu trả lời của Carl Jung là ý niệm đó đã bằng một cách nào đó được chuyển đến phần vô thức của tâm trí.
Lúc đầu, ý niệm xuất hiện rõ trong ý thức, rồi tạm được chuyển đến vô thức cho đến khi nó trở lại ý thức có thể là sau một thời gian rất lâu sau đó. Cho nên, cấu trúc của vô thức có thể bao gồm những giấc mơ, nhưng cũng có thể bao gồm cả những suy nghĩ, ấn tượng hay hình ảnh (gọi chung là ý niệm) đã từng xuất hiện trong ý thức và tạm bị che khuất đi, nhưng sẽ tiếp tục xuất hiện và ảnh hưởng đến tâm trí hữu thức của chúng ta.
Sự quên không phải là loại bệnh
Sự quên có thể bị xem là một loại bệnh của tâm bệnh học, nhưng theo Jung, quên không phải là bệnh, kể cả trường hợp một người bị gán mác là “đãng trí nghiêm trọng”.
Như một trường hợp điển hình, nhà bác học Isaac Newton (1643 – 1727) đã “đãng trí” đến mức thay vì luộc trứng và dùng đồng hồ đo thời gian, ông lại luộc đồng hồ và đo thời gian bằng quả trứng. Trong trường hợp đó và hầu hết mọi trường hợp khác, C. Jung không coi đó là bệnh, dù nó có vẻ giống một căn bệnh, gây phiền toái và cần được chữa trị; trái lại quên là một hoạt động bình thường của tâm trí.
Một người đàn ông “đãng trí” bước đến một căn phòng để lấy một vật nào đó. Nhưng bất giác ông ấy đứng khựng lại, có vẻ bối rối, bởi ông đã quên mất mình định lấy cái gì rồi. Tuy nhiên, ông ấy không bỏ đi ngay, mà tiếp tục kiên nhẫn mò mẫm từng đồ vật trong phòng như thể một người mộng du, một người không biết mục đích ban đầu của mình.
Điều Carl Jung chú ý là tại sao ông ấy đã quên mục đích ban đầu nhưng ông ấy vẫn tiếp tục tìm kiếm như thể ông biết rõ mình cần phải tìm cái gì? Trong trường hợp đó, người đàn ông đang tiếp tục bị thúc giục bởi vô thức, dù ý thức lúc này trống rỗng. Ý niệm tìm kiếm đó không mất đi, nó đã được chuyển đến phần vô thức và vẫn đang vẫy gọi ông ấy hãy mau mau tìm thấy nó. Sau cùng, ông ấy nhận ra vật mình muốn tìm.
>> Carl Jung và các học thuyết về phân tâm học
Vô thức và ý thức
Lịch sử tư tưởng trước đây không nói nhiều đến vô thức, bởi tin rằng ý thức mới đang thực sự điều khiển chúng ta nói hay hành động dựa trên cái gọi là “kinh nghiệm”. Một người tồn tại nhờ kinh nghiệm của những thế hệ đi trước và cả những kinh nghiệm cá nhân trong quá trình sống, nhưng họ cho rằng kinh nghiệm là có ý thức, được lưu giữ và tái hiện có chủ đích.
Trong khi đó, Jung cho rằng vô thức mới là kho lưu trữ toàn bộ mọi thứ đã từng xuất hiện trong cuộc sống của chúng ta, dù bề ngoài chúng ta không hề nhớ gì, hay chúng ta cố nhớ mà bất lực, nhưng tất cả đều đang được cất giữ sâu kín trong vô thức.
Ý thức rõ ràng là bị hạn chế hơn vô thức, bởi ý thức chỉ có thể lưu giữ rất ít ý niệm trong vô số ý niệm chúng ta bắt gặp mỗi ngày; thêm nữa, một ý niệm chỉ xuất hiện rất nhanh chóng trong đôi khoảnh khắc rồi lại vụt biến mất khi chúng ta chuyển hướng chú ý đến những ý niệm mới.
Nhưng may thay, tất cả chúng đều không mất đi, chúng hiện diện ở trạng thái tiềm thức ngay bên ngoài ngưỡng hồi tưởng mà chúng ta cứ tưởng nó đã biến mất hoàn toàn. Nhờ lực đẩy của vô thức, chúng luôn có thể trỗi dậy và được tái hiện trong ý thức bất cứ lúc nào. Như một sự thực là tảng đá bên đường được đèn pha ô tô phát hiện không mất đi sau khi một lái xe né tránh nó; nó đơn giản là đã chìm khuất đằng sau chiếc đèn ô tô và sẽ tiếp tục xuất hiện lặp đi lặp lại bởi những người qua đường tiếp theo.
>> Ý thức và Vô thức theo học thuyết Sigmund Freud
Carl Jung – Vô thức lưu trữ mọi thứ
Trong vô thức, không có gì là không thể lưu trữ. Thậm chí, những ký ức xa xôi cũng đều được lưu trữ trong vô thức. Bất cứ lúc nào nó cũng có thể được tái hiện, nhất là khi vô thức (không phải ý thức) bắt gặp một tín hiệu quen thuộc.
Chính Jung được nghe kể một câu chuyện từ ông bạn giáo sư của mình. Một ông giáo sự dẫn đoàn học sinh đi trải nghiệm tại một vùng quê. Trong khi họ đang say sưa bàn luận những bài học bổ ích, những suy nghĩ của ông giáo sư bị chặn đứng lại bởi một dòng ký ức của thời thơ ấu không biết từ đâu ùa về.
Ông không thể hiểu nổi tại sao họ đang nói những câu chuyện ở trường, ở làng quê, thì tâm trí lại dẫn ông đến những suy nghĩ khác mà ông không có chủ đích nghĩ đến. Lúc này, ông ấy mới để ý là mình đã đi ngang qua một trang trại ngỗng và đã khiến đánh động vô thức bộc phát cả một bầu trời của ký ức tuổi thơ. Hồi đó, ông cũng sống trong một trang trại ngỗng, và mùi ngỗng đặc trưng đã để lại ấn tượng sâu sắc trong ông mặc dù theo thời gian, những ấn tượng đó đã dần bị chìm trong quên lãng.
Chính vô thức của ông giáo sư đã để ý đến mùi ngỗng khi đi qua trang trại, và cũng chính là nó đã gợi lên trong ý thức của ông ký ức của một thời thơ ấu đã bị quên lãng. Không có bất cứ dấu hiệu nào cho thấy sự tái hiện một ký ức đã quên là do sự có mặt của ý thức giống như trong trường hợp của kinh nghiệm hữu thức vậy.
Hành động quên có thể mở lối sáng tạo
Hoạt động quên của tâm trí còn có thể dẫn đến những trải nghiệm sáng tạo, một luận điểm quan trọng khiến cho Jung thấy tầm quan trọng của vô thức không chỉ đối với quá khứ mà còn với tương lai.
Một nhà văn đang hăng say viết một đoạn văn theo một motif đã được dựng sẵn hay đang phát triển mạch truyện, thì đột nhiên người ấy bị lạc đề: Người ấy nảy ra một ý tưởng mới chưa từng có trong kế hoạch sáng tác. Trong nhiều trường hợp, người ấy đi lạc đến một câu chuyện của một tác giả khác với nét tương đồng đáng kinh ngạc – dù rằng người ấy tin chắc rằng mình chưa từng đọc tác phẩm đấy.
Jung đã từng trực tiếp viết thư hỏi chị gái của Friedrich Nietzsche (1844 – 1900) quá trình sáng tác cuốn sách nổi tiếng “Zarathustra đã nói như thế” của ông và nhận được xác nhận từ người chị gái rằng năm 11 tuổi, bà cùng em trai quả thực đã đọc một cuốn nhật ký được ghi lại vào năm 1686.
Cuốn sách của Nietzsche dường như đã tái hiện gần như từng câu từng chữ của một sự việc có trong cuốn nhật ký đó. Nhưng Carl Jung, từ nghiên cứu bản chất của sự quên và vô thức, không cho rằng Nietzsche lại đang cố gắng đạo văn từ câu chuyện đó. Carl Jung tin rằng năm mươi năm sau, nó đã xuất hiện trong tâm trí hữu thức của Nietzsche.
>> Ý thức và Vô thức theo học thuyết Sigmund Freud
Lãng quên một cách ý thức
Như vậy là, chúng ta nên hiểu “quên” là một chuyện bình thường, và trong nhiều trường hợp, chúng ta buộc mình (một cách có ý thức) phải quên để cho những ấn tượng hay ý tưởng mới có thể xuất hiện.
Nếu không, ý thức của chúng ta sẽ lộn xộn, quá tải và sụp đổ sớm. Chuyển đến phần vô thức, chúng ta sẽ thấy đó không chỉ là nơi lưu giữ những ký ức của quá khứ, mà đó còn là nơi nuôi dưỡng những hạt mầm cho những ý tưởng của tương lai. Cũng từ đó, những thiên tài nghệ thuật, triết học hay khoa học xuất hiện mà lịch sử nhân loại có lẽ chỉ đang trông chờ những nguồn cảm hứng đột ngột xuất hiện từ vô thức trong họ vậy.
Nên con người không thực sự quên và nhớ, tất cả đều lư trữ ở vô thức
————
Theo Philosapiens
Một người thích đọc và viết, quan tâm đến tâm lý học, đam mê Cổ Long, thích đọc Haruki Murakami, tinh thần theo Chủ Nghĩa Hiện Sinh, đời sống theo triết Khắc Kỷ - Cô độc hướng ngoại & Bình thản hướng nội
