banner web

Logos là gì và bắt nguồn từ đâu ?

logos

Logos là thuật ngữ quan trong trong chủ nghĩa khắc kỷ, nó như lời nói trong tâm hồn của mỗi cá nhân đang sống theo triết lý này.

Logos là gì

Logos là thuật ngữ quan trọng triết học khắc kỷ và mang nhiều tầng nghĩa. Logos theo tiếng Hy Lạp là  λέγω lego – có nghĩa là “TÔI NÓI” Khi dịch sang tiếng Anh thì gọi là the Word (chữ Word viết hoa), và dịch sang tiếng Việt là Ngôi Lời ( một cách giải nghĩa khác). Nghĩa rộng của từ này là “cơ sở”, “biện hộ”, “ý kiến”, “dự tính”, “ngôn từ”, “lời nói”, nghiên cứu”, “lý tính”. Nó trở thành một thuật ngữ triết học kể từ Heraclite (khoảng 535-475) dùng nó để chỉ một nguyên tắc của trật tự và nhận thức.

>> 7 Nguyên Lý Hermetic – Quy Luật Vận Hành Của Vũ Trụ Huyền Bí

Trong số các học thuyết trung tâm của thế giới quan Khắc Kỷ, có lẽ học thuyết quan trọng nhất là niềm tin không thể lay chuyển về việc thế giới được tổ chức một cách hợp lý và mạch lạc.

Cụ thể hơn, thế giới ấy được kiểm soát và chỉ đạo bởi một lực bao trùm khắp nơi mà các nhà Khắc Kỷ gọi bằng thuật ngữ logos. Thuật ngữ này (nguồn gốc của từ “logic” và hậu tố “-logy” trong tiếng Anh) có phạm vi ngữ nghĩa rộng đến mức gần như không thể dịch được.

– Ở cấp độ cơ bản, nó chỉ tư duy hợp lý, mạch lạc – dù được hình dung là một đặc điểm (tính hợp lý, khả năng lý luận) hay là sản phẩm của đặc điểm đó (một phát ngôn dễ hiểu hay một diễn ngôn mạch lạc). Logos hoạt động trong cả các cá nhân lẫn toàn thể vũ trụ.

– Ở cấp độ cá nhân, nó là chức năng lý luận.

– Ở cấp độ vũ trụ, nó là nguyên tắc hợp lý chi phối tổ chức của vũ trụ. Theo khía cạnh này, nó đồng nghĩa với “tự nhiên”, “Tạo hoá” hoặc “Thần linh”.

Mọi sự đều được quyết định bởi logos và tuân theo một chuỗi nhân quả không thể phá vỡ. Ngay cả những hành động vô đạo đức hoặc bất công cũng có tác dụng thúc đẩy thiết kế tổng thể, thứ hài hòa và tốt đẹp nếu được nhìn một cách tổng quát. Cả chúng cũng bị 𝒍𝒐𝒈𝒐𝒔 chi phối.

Nhưng logos không đơn thuần là một sức mạnh khách quan chi phối và định hướng thế giới. Nó còn là một chất có thực, tràn ngập thế giới này, không phải theo nghĩa ẩn dụ mà ở một dạng cụ thể như ô-xy hoặc các-bon. Trong hiện thân vật lý của nó, logos tồn tại như thể khí (pneuma), một chất được các nhà Khắc Kỷ tưởng tượng là ngọn lửa thuần khiết, còn Chrysippus hình dung là hỗn hợp của lửa và không khí. Pneuma là sức mạnh – hơi thở của sự sống – truyền sinh khí cho động vật và con người.

Nếu thế giới thực sự có trật tự, nếu logos kiểm soát vạn vật, thì trật tự nó tạo ra có thể nhận thức được rõ ràng ở mọi khía cạnh. Giả định này không chỉ khiến các nhà Khắc Kỷ suy luận về bản chất của thế giới vật chất mà còn thúc đẩy họ đi tìm tính hợp lý đặc trưng của logos trong các lĩnh vực khác, nổi bật là logic chính thống cũng như bản chất và cấu trúc của ngôn ngữ. Sự thôi thúc có tính hệ thống này cũng xuất hiện trở lại tại nhiều lĩnh vực khác.

Thuật ngữ Logos ra tiếng nước khác

Các dịch giả đầu tiên dịch từ tiếng Hy Lạp, như Jerome ở thế kỷ 4, gặp khó khăn vô cùng bởi bất cứ chữ Latinh riêng lẻ nào cũng không thể chuyển tải được nghĩa của thuật ngữ Logos được diễn đạt trong Phúc âm John. Các sử dụng in principio erat verbum [mở đầu là ngôn lời] trong bản Kinh thánh bằng tiếng Latinh (Vulgate Bible) của Jerome vì thế buộc phải dùng một danh từ có lẽ không thích hợp là verbum (ngôn lời) để dịch nét nghĩa “ngôn từ” (word), nhưng về sau các bản dịch ngôn ngữ Roman có lợi thế là dùng các danh từ như le mot trong tiếng Pháp.

Các dịch giả của phong trào Cải cách theo một lối tiếp cận khác. Chẳng hạn, Martin Luther bác bỏ cách dùng chữ Zeitwort (động từ) mà dùng chữ Wort (ngôn từ), mặc dù các nhà chú giải sau này thường trở lại với một cách sử dụng năng động hơn, chứa nét nghĩa ngôn từ sống động (the living word) như Jerome và Augustine đã cảm nhận

——————

Avatar of Chim Én
 | Website

Một người thích đọc và viết, quan tâm đến tâm lý học, đam mê Cổ Long, thích đọc Haruki Murakami, tinh thần theo Chủ Nghĩa Hiện Sinh, đời sống theo triết Khắc Kỷ - Cô độc hướng ngoại & Bình thản hướng nội

Leave a Reply