Views: 11
Parasocial relationship vừa được Từ điển Cambridge (Anh) bình chọn là Từ khóa của năm 2025, phản ánh một hiện tượng tâm lý phổ biến trong giới trẻ toàn cầu nhưng quan sát của mình thì không chỉ có người trẻ ‘sa lầy’ vào hiện tượng này. Điểm chung là người ‘sa lầy’ không biết mình sa lầy.
Parasocial relationship là gì ?
Parasocial relationship là mối quan hệ trong đó một người cảm thấy thân thiết, tin tưởng, xem trọng ai đó mà họ chưa từng gặp, và người kia thậm chí không biết họ tồn tại. Chẳng hạn có hàng triệu người hâm mộ Việt Nam thầm lặng một anh chàng, cô nàng ca sĩ Hàn Quốc, sẵn sàng nhịn ăn nhịn mặc để mua vé xem concert, hoặc bỏ chồng bỏ con để đi họp fan club dù anh chàng, cô nàng ca sĩ kia không hề biết đến sự tồn tại của những fan cuồng này. Nói khác đi, cảm xúc mạnh mẽ là có thật nhưng mối quan hệ hai chiều là…KHÔNG.
Parasocial relationship là mối quan hệ khi con người phụ thuộc vào những mối quan hệ ‘không thực sự tồn tại’, là mối quan hệ một chiều mà A dành thời gian, năng lượng và tình cảm cho B, trong khi B không hề biết đến sự tồn tại của A. Văn hóa thần tượng hay waifu/hazubando là những ví dụ phổ biến của dạng quan hệ này.
Cụm từ được đưa ra lần đầu bởi Donald Horton & Richard Wohl năm 1956, miêu tả mối quan hệ tưởng tượng giữa khán giả và các ngôi sao xuất hiện trên truyền thông đại chúng.
Parasocial relationship trong xã hội
Tuy nhiên, đây chỉ mới là kiểu parasocial relationship truyền thống. Bây giờ, có nhiều kiểu relationship khó hiểu hơn. Qua vài vụ lùm xùm trên mạng mà mình biết đến một số nhân vật sở hữu hàng triệu hoặc nhiều triệu người theo dõi mà không sở hữu bất cứ tài năng chuyên môn xuất chúng gì. Họ chắc chắn là có tài truyền thông rồi. Việc của họ là đều đều ra video kể chuyện bản thân, vui vui, hài hước, lạ lạ hoặc có khi đơn giản là chân quê. Khán giả có cảm giác kết nối với họ, đặc biệt là khi được trả lời …comment mà không biết rằng toàn do ekip hay trợ lý, thậm chí trợ lý ảo đang trả lời thay.
Parasocial Relationship ảnh hưởng lớn đến con người
1. Mạng xã hội tạo cảm giác gần gũi giả lập
Influencer hay các idol (ngôi sao thần tượng) thường nói chuyện trực tiếp qua camera, gọi tên fan, chia sẻ chuyện riêng tư → khiến người xem cảm giác “được kết nối”.
2. Con người vốn cần gắn kết
Não bộ được “lập trình” để tìm kiếm sự thân thuộc, và parasocial là lối tắt cảm xúc, đặc biệt khi ta thiếu kết nối ngoài đời.
3.Trẻ em và thanh thiếu niên dễ bị cuốn vào
Vì nhóm này chưa có khả năng phân biệt rõ “diễn – thật”, và đang trong giai đoạn tìm kiếm hình mẫu để bắt chước.
4.Thuật toán nuôi dưỡng mối quan hệ một chiều
Xem 1 video → đề xuất thêm 20 video tương tự → cảm giác quen biết càng trở nên sâu sắc.
Parasocial Relationship có lợi gì không?
Chắc chắn là có lợi cho người được hâm mộ nếu họ là người nổi tiếng vì giúp họ nổi tiếng hơn, có nhiều nhãn hàng tìm đến, rồi mỗi lần livestream có người tặng quà, đều được quy đổi ra thành tiền, chưa kể thuận tiện kinh doanh đủ thứ khác.Về phía người hâm mộ thì nếu chọn thần tượng là người tử tế và tích cực thì họ cũng có những tấm gương để học theo. Họ cũng có ai đó để kết nối về mặt cảm xúc.
Parasocial Relationship có hại gì không?
Tôi không phải người nổi tiếng nhưng thỉnh thoảng trong các sự kiện offline, có vài bạn ra chào và bảo: Em follow anh lâu lắm rồi, bài nào của chị em cũng đọc. Em ngưỡng mộ anh lắm. Nói thật là mình thấy lo hơn là thấy vui. Vì tôi thấy lo ở chỗ nếu ngày nào đó mình lỡ nói cái gì khác ý với họ thì họ sẽ thất vọng, vụn vỡ. Việc này cũng diễn ra không ít lần rồi. Bởi vậy, giới nghệ sĩ thần tượng có khi để chiều lòng fan, không dám công bố chuyện có bạn trai, bạn gái hoặc kết hôn. Họ lỡ lời là phải xin lỗi ngay kẻo hứng chịu cơn thịnh nộ của đám đông.
Về phía người hâm mộ thì họ bị phụ thuộc cảm xúc nghiêm trọng, không phân biệt được mối quan hệ thực-ảo, bỏ bê quan hệ thật để “sống trên mạng”, theo hành vi tiêu cực nếu idol có vấn đề, suy sụp, bị ám ảnh, hoặc tranh cãi cực đoan để bảo vệ idol. Vừa rồi cô bạn của mình cũng là nạn nhân của việc tấn công trên mạng một cách dai dẳng đến từ cộng đồng fan hâm mộ của một cặp đôi nổi tiếng. Nguyên nhân là do bạn lỡ bình luận về họ. Mình không nói chuyện ai đúng, ai sai, nhưng mình quả thật choáng váng về cách các bạn trẻ (và có thể có cả người không trẻ) nhiệt tình bảo vệ idols của mình một cách khủng khiếp như thế.
Parasocial relationship là một cái bẫy cảm xúc rất tinh vi.
Parasocial Relationship khiến chúng ta tin rằng mình “quen biết”, “được thấu hiểu” và “được kết nối” với một người chưa từng gặp ngoài đời. Những gương mặt luôn mỉm cười trên màn hình, giọng nói nhẹ nhàng trong video, những lời chia sẻ như nói thẳng với riêng ta — tất cả tạo nên ảo giác về một mối quan hệ thân thiết. Ta phản ứng bằng cảm xúc thật, dành sự tin tưởng thật, nhưng lại nhận về sự đáp lại chỉ là thuật toán và kịch bản được thiết kế để giữ ta ở lại.
Cái bẫy ở đây không phải do ta ngây thơ, mà vì bộ não con người vốn được lập trình để gắn kết, để tìm sự đồng cảm. Parasocial Relationship đánh trúng đúng nhu cầu đó, rồi lặng lẽ thay thế những kết nối hai chiều bằng một mối quan hệ một chiều đầy mê hoặc. Ta cho rằng mình đang được yêu thương, nhưng thực tế chỉ là đang đầu tư cảm xúc vào một người không hề biết mình tồn tại.
Và như mọi cái bẫy tinh tế khác, ta chỉ nhận ra khi đã bước quá sâu.Hiểu điều này để chúng ta không đưa mình vào bẫy. Suy cho cùng, ở trên đời này, thứ gì cũng cần cân bằng, bao gồm cả cảm xúc trong các mối quan hệ bất kể đó là ảo hay là thật.
—————
>> Đọc thêm : Hiệu ứng rắn hổ mang
Một người thích đọc và viết, quan tâm đến tâm lý học, đam mê Cổ Long, thích đọc Haruki Murakami, tinh thần theo Chủ Nghĩa Hiện Sinh, đời sống theo triết Khắc Kỷ - Cô độc hướng ngoại & Bình thản hướng nội
