Views: 33
Anton Chekhov (1860–1904) có tên đầy đủ là Anton Pavlovich Chekhov là nhà viết kịch, nhà văn chuyên thể loại truyện ngắn và là bác sỹ người Nga. Ông được xem là một trong những nhà văn chuyên viết thể loại truyện ngắn vĩ đại nhất ở nước Nga và trong nền văn chương thế giới.
Tiểu sử Anton Chekhov
Năm 1884, Anton Chekhov tốt nghiệp ngành y tại Đại học Quốc gia Moskva. Từ đó, ông đã làm việc như một bác sĩ và vẫn tiếp tục sáng tác văn chương song hành cho đến cuối đời.
Năm 1887, sự nghiệp văn chương của Chekhov thăng hoa mạnh mẽ và được nhiều người yêu mến. Nhưng ông đã nói việc sáng tác không cho phép ông dành nhiều thì giờ cho y khoa. Anton Chekhov luôn quan niệm rằng “Y học là vợ trên pháp luật của tôi, còn văn học là tình nhân của tôi.”
Năm 1897, Chekhov phải đến sống ở vùng ấm áp Yalta, nằm kề Biển Đen vì bệnh lao phổi. Năm 1901 sức khỏe của ông đi xuống dần và không còn khoẻ mạnh. Năm 1904, Anton Chekhov đã qua đời ở khu nghỉ mát Badenweiler tại Đức. Lúc đó, ông mới 44 tuổi.
>> Đọc thêm : Anton Chekho – Quy tắc dành cho các nhà văn trẻ
Truyện ngắn của Anton Chekhov
Từ năm 1886 đến năm 1888, Chekhov chuyển tiếp từ thể loại truyện ngắn khôi hài dưới 1.000 chữ qua những truyện ngắn dài hơn, có chủ đề nghiêm túc hơn và văn phong chững chạc và thâm thuý hơn.
Trong một lần phát biểu, Anton Chekhov luôn trăn trở với những phần kết của những truyện ngắn. Ông từng tự nhận xét rằng các truyện ngắn ở thời kỳ đầu của ông “dở tệ”. Dù vậy, ở đó độc giả vẫn nhận ra dấu ấn đặc trưng của nhà văn Nga trong những cái kết đột ngột, tạo ấn tượng về sự bất ngờ (эффект неожиданности), đặc biệt trong những Truyện ngắn hài hước (Cái chết của một viên chức, Nhà hùng biện, Người mang họ ngựa, Một tấn kịch,…).
Ông từng viết trong một bức thư: “Tôi có cốt truyện hay cho một vở hài kịch, nhưng còn chưa nghĩ ra phần kết. Ai sáng tạo ra những phần kết mới cho vở kịch người đó sẽ mở ra một kỉ nguyên mới. (…) Nhân vật hoặc lấy vợ, hoặc tự vẫn, không có lối thoát khác”.
Nhà văn ý thức được sự cần thiết phải xa rời kiểu “mở nút” truyền thống, và cuối cùng ông đã thoát ra khỏi lối kết truyện mang tính công thức, một kiểu kết truyện mà người đọc có thể đoán định trước, thậm chí cả trong những tác phẩm kịch, nơi mà “hoặc lấy vợ hoặc tự sát” là một điều khó tránh (Vườn anh đào).
Đến năm 1890, Chekhov hoàn thiện phong cách viết chận thực và sâu sắc hơn. Trong từng truyện ngắn ông miêu tả cuộc sống của những nông dân, trí thức, tư thương, giáo sĩ, phụ nữ trẻ em…. và phản ánh hiện thực xã hội nước Nga cuối thể kỷ 19.
Trong các sáng tác ở giai đoạn sau Chekhov tìm đến một kiểu kết thúc mới: kết thúc để ngỏ (kết thúc mở). Đọc các truyện của Chekhov như: Hai người đẹp, Những buổi học đắt tiền, Ngôi nhà có căn gác nhỏ, Người đàn bà và con chó nhỏ…, ta có cảm giác truyện vẫn chưa dừng lại, nó lơ lửng, ngưng đọng, mỏi mòn như chính bản thân con người và thế giới ở trong truyện vậy. Dòng cuối truyện Những buổi học đắt tiền chấm dứt, người đọc có cảm giác những buổi học vô nghĩa vẫn diễn ra. Cả cô lẫn trò vẫn không thể hiểu nhau, Vôtôrôp một phó tiến sỹ, một cậu học trò ngoan ngoãn vẫn vừa nói vừa thở rất khó nhọc.
Một nét đặc trưng trong phần kết của nhiều truyện ngắn của Chekhov là tác giả thường chia tay với nhân vật vào thời điểm khi nhân vật còn đang đắm chìm trong những suy tư sau tất cả những gì mà anh ta nếm trải. Chính vì thế mà nhà văn chuyển trọng tâm sức nặng vào việc đánh thức trong độc giả những hoạt động tư duy sâu sắc. Chúng ta cùng xem kết truyện của một số tác phẩm Chekhov sáng tác trong 10 năm cuối đời:
Kết truyện “Vương quốc đàn bà”: “Cô (Anna Akimôpna) nghĩ bây giờ, nếu như có thể miêu tả cái ngày dài vừa mới trôi qua trên một bức tranh, thì mọi cái đều xấu xí và tầm thường”. Người SV trong truyện ngắn cùng tên “nghĩ rằng sự thật và cái đẹp… dường như luôn tạo nên điều cơ bản trong cuộc sống con người”. Trong “Một chuyến đi chữa bệnh”, bác sĩ Kôrôlôp, vào buổi sáng sớm trên đường trở về từ chuyến đi ra ngoại ô thành phố khám bệnh, “nghĩ về cái thời gian, có thể là đã rất gần khi cuộc sống sẽ trong sáng và vui vẻ như buổi sáng chủ nhật yên tĩnh này.”
Trong “Nhà nghỉ mới” những người nông dân nghĩ về thái độ vô lý của họ đối với những chủ nhân của ngôi nhà nghỉ: “Đám sương mù nào đã làm mờ đi trong mắt họ cái điều quan trọng nhất?” Và cả trong truyện ngắn cuối cùng “Người vợ chưa cưới”: “Cô (Nadia) bước vào phòng Xasa đứng lặng. “Vĩnh biệt anh Xasa yêu quý”, – cô nghĩ, và trước mặt cô cuộc đời diễn ra mới mẻ, rộng lớn, mênh mông, và cuộc đời này tuy còn mơ hồ, đầy bí ẩn, nhưng nó vẫy gọi cô, lôi cuốn cô.”
Tiêu biểu nhất cho kết truyện kiểu Anton Chekhov là trong truyện “Người đàn bà có con chó nhỏ”. Kết thúc truyện người đọc vẫn băn khoăn không biết mối tình của Anna và Gurôp sẽ đi đến đâu. Họ sẽ giải quyết như thế nào mối xung đột giữa tình yêu với định kiến xã hội, giữa hiện thực và khát vọng, giữa sự tồn tại mòn mỏi, tẻ ngắt và những ước mơ cháy bỏng, giữa cái giả tạo, hình thức bên ngoài với sự réo gào sục sôi của những khát khao nhân bản trong tâm hồn… Truyện vì vậy dường như chưa kết thúc, dường như còn có một khoảng trống dành cho sự suy ngẫm của độc giả về các khả năng có thể diễn ra trong cuộc đời của các nhân vật.
Phần kết trong truyện ngắn của Anton Chekhov
Truyện ngắn của Anton Chekhov thường kết thúc một cách đột ngột ở những chỗ mà người đọc cảm thấy mọi sự trong truyện vẫn chưa được giải quyết, hành động trong truyện chưa hoàn tất. Có những kết thúc lửng lơ, nhà văn dành khoảng trống cho những liên tưởng của độc giả: “Ngày hôm sau tôi rời khỏi Ianta, và câu chuyện tình của Samôkhin kết thúc như thế nào tôi cũng không rõ.” (Ariadna), “Cái gì sẽ tới sau đó, tôi không biết” (Người vợ). Có những kết thúc nói lên sự bất lực, bế tắc, thúc đẩy tìm một cuộc sống khác: “Bỏ nhà mà đi rồi treo cổ lên cành dương nào cho xong” (Vé trúng số), “Không, không thể sống như thế mãi được” (Người trong bao), “Phải trốn khỏi nơi đây, trốn ngay hôm nay nếu không tôi sẽ phát điên lên mất” (Thầy giáo dạy văn). Có những kết thúc gợi hi vọng về một cuộc sống mới: “Cuộc sống ấy rồi sẽ ra sao” (Thảo nguyên).
Có những kết thúc như lời đúc rút kinh nghiệm từ cuộc sống, như một lời khuyên răn: “Trong cuộc sống không có gì mà vì nó ta có thể hiến dâng dù là một phần nhỏ bé tâm hồn mình cho ma quỷ.” (Người thợ đóng giày và ma quỷ). Có những kết thúc đầy chất trữ tình, gợi nỗi buồn và một niềm hi vọng mơ hồ: “Mùa xuân ơi, em ở đâu?” (Vào thu), “Mixuyt, giờ này em ở đâu?” (Ngôi nhà có căn gác nhỏ). Kiểu kết thúc như vậy tạo cảm giác về tính “không hoàn tất”, “không nói hết”, “sự gián đoạn” của câu chuyện được kể mà giới nghiên cứu văn học cùng thời luôn phê phán ông.
Họ xem những sáng tác của Anton Chekhov chỉ như những bức tranh, những đoạn trích không có mở đầu, không có kết thúc, tất cả đều không rõ ràng. Nhưng trên thực tế, những kết truyện kiểu như vật chính là một phương thức nghệ thuật mang tính cách tân của Chekhov, nó giúp nâng tầm các truyện ngắn của Chekhov trở thành những sáng tác nghệ thuật đích thực.
Kết thúc mở trong những sáng tác của Chekhov thể hiện sự tin tưởng của ông vào khả năng đồng sáng tạo của độc giả. Đây là một cách tân nghệ thuật mang tính dân chủ, thể hiện cảm quan tinh tế, nhạy bén của nhà văn trước những thay đổi của cuộc sống và thời đại. Kết thúc mở là một trong những thủ pháp nghệ thuật tạo tính đa nghĩa cho tác phẩm, khiến nó, vừa là một chỉnh thể nghệ thuật, một cơ thể sống toàn vẹn, vừa là một phần trong dòng đời luôn tiếp nối không có bắt đầu và không kết thúc. Kết thúc mở mang ý nghĩa tượng trưng lớn lao: nhà văn muốn chỉ ra rằng các sự kiện miêu tả trong truyện ngắn không thể bao quát, nói hết được các vấn đề đặt ra trong cuộc sống.
Chekhov tâm niệm rằng và suy nghĩ rằng “điều khiến cho văn học trở thành nghệ thuật chính xác là sự mô tả cuộc sống như nó vốn có”. Ông đã lột tả chân thật và sâu sắc cuộc sống, tư tưởng, tình cảm của mọi tầng lớp con người trong “buổi hoàng hôn” của nước Nga, thẳng thắn phơi bày tất cả sự khủng khiếp của xã hội cũ nhỏ nhen, trì trệ.
Các tác phẩm của ông khiến con người phải đối mặt với hiện thực để rồi đánh thức trong họ khát vọng về một sự thay đổi lớn lao cần phải có để thoát khỏi cuộc sống tầm thường, tẻ nhạt.
Ngôn từ trong những truyện ngắn của ông ngắn gọn và cốt truyện giản đơn thậm chí đôi khi là vay mượn. Nhưng chính lối diễn đạt cô đọng đã phản ánh chân thực đời sống qua cái nhìn khách quan đầy cẩn trọng, chính cách mà Chekhov đặt các nhân vật của mình vào tình thế phải phá bỏ mọi “hàng rào phòng thủ” và buộc họ phải phơi trần bản chất, đã khiến cho các tác phẩm của ông có sức rung cảm mãnh liệt đối với độc giả bao thế hệ.
Maxim Gorky khẳng định “sức mạnh của tài năng Chekhov chính là ở chỗ ông không bao giờ bịa đặt ra một điều gì. Ông không nói thêm điều gì mới, nhưng điều ông nói được diễn đạt một cách giản dị, thật hùng hồn sáng rõ, giản dị đến mức đáng kinh ngạc, chân xác đến không thể nào phủ nhận được”.
Nhận xét về thi pháp Chekhov, đại văn hào Nga – L.Tolstoy viết: “Ông ấy đã tạo ra một bút pháp mới, hoàn toàn mới cho cả thế giới mà tôi chưa gặp ở đâu”. Quả thật là như vậy, Chekhov đã đưa vào nghệ thuật văn xuôi của mình những hình thức viết hoàn toàn mới. Đó là cái nhìn trung dung, sáng suốt, chừng mực, khách quan đối với cuộc sống và con người.
Truyện ngắn của Chekhov ta thấy một trong những hình thức mới ông mang đến cho nghệ thuật là ông luôn coi trọng kết cấu tác phẩm dựa trên nguyên tắc tính giản dị, thiết thực của cốt truyện với kết cục thường được bỏ ngỏ hay còn gọi là kết thúc mở – một kiểu kết thúc mang ý nghĩa tượng trưng nghệ thuật lớn lao, nó kích thích, đồng thời đề cao tư duy sáng tạo của độc giả
Với 25 năm sáng tạo nghệ thuật, ông đã có những đóng góp quan trọng cho tiến trình văn học Nga và văn học thế giới thế kỷ 20, với vai trò là nhà cách tân lớn trong lĩnh vực văn xuôi, đặc biệt là truyện ngắn và kịch. Với một đời văn ngắn ngủi 44 năm nhưng Anton Chekhov đã viết khoảng 600 truyện ngắn. Đây là một con số khổng lồ hiếm nhà văn nào có được; trong đó có những truyện là kiệt tác của văn học thế giới, như: Phòng số 6, Ngôi nhà có căn gác nhỏ, Người đàn bà có con chó nhỏ, Người vợ chưa cưới,..
Tuyển tập truyện ngắn Chekhov – NPH Tao Đàn
Tuyển tập truyện ngắn này được chuyển ngữ qua dịch giả và nhà nghiên cứu Đào Tuấn Ảnh (dài 586 trang). Đây là tập hợp 34 truyện ngắn nổi tiếng của Chekhov (trong số đó phần lớn chưa được dịch sang tiếng Việt, một số ít truyện đã được dịch qua các bản dịch tiếng Pháp và tiếng Anh) và hai truyện vừa: Hoa nở muộn; Cuộc đấu súng.
Với tuyển tập truyện ngắn này giúp độc giả hiểu sâu hơn chân dung Anton Chekhov – nhà cách tân nghệ thuật, người mở ra một thời đại mới trong văn học Nga và thế giới – thời đại kết thúc chủ nghĩa hiện thực cổ điển, hình thành chủ nghĩa hiện thực mới với sự kết hợp nhuần nhuyễn, tài tình những thành tựu của các trào lưu, khuynh hướng hiện đại chủ nghĩa trong văn học nghệ thuật kỉ nguyên Bạc nổi tiếng trong văn hóa Nga – giao thời thế kỉ XIX-XX.
——————-
Một người thích đọc và viết, quan tâm đến tâm lý học, đam mê Cổ Long, thích đọc Haruki Murakami, tinh thần theo Chủ Nghĩa Hiện Sinh, đời sống theo triết Khắc Kỷ - Cô độc hướng ngoại & Bình thản hướng nội
