Giải thưởng văn học Man Booker

Bản tiếng Anh của Time Shelter do Angela Rodel (dịch giả Mỹ) chuyển ngữ, kể về một bệnh viện điều trị cho những người mắc bệnh Alzheimer. Mỗi tầng trong nơi khám bệnh sẽ tái tạo một thập niên, đưa bệnh nhân quay ngược thời gian.

Nhân vật Gaustine trong tác phẩm là nhà trị liệu, có nhiệm vụ thu thập đồ đạc trong quá khứ, từ nội thất thập niên 1960, nút áo sơ mi những năm 1940 cho đến mùi hương và ánh chiều tà. Sự nổi tiếng của bệnh viện khiến những người khỏe mạnh kéo đến để tìm về quá khứ, với hy vọng thoát khỏi nỗi kinh hoàng từ cuộc sống hiện đại.

Trong những áng văn hài hước nhưng đau lòng, Gospodinov đặt câu hỏi về cách ký ức kết nối con người. Sách mở ra phong cảnh châu Âu tương lai, nơi quá khứ được tái tạo, cùng viễn cảnh cho số phận của các quốc gia như Bulgaria, trung tâm của những cuộc xung đột ý thức hệ.

Tác phẩm khiến người đọc đặt câu hỏi về các khái niệm về bản sắc. Bao nhiêu người định hình lại quá khứ, làm nó phù hợp với hiện tại và tương lai? Ngoài biên giới phân chia các quốc gia, thời gian và ký ức cũng là những dạng biên giới khác nhau. Làm thế nào để các cá nhân, quốc gia và lục địa quyết định điều gì nên nhớ và điều gì nên quên?

Theo tác giả Gospodinov, động lực để ông viết tiểu thuyết Time Shelter đến từ cảm giác có sự sai lệch trong cỗ máy thời gian, từ góc nhìn về quy luật phát triển của thế giới. Từ năm 2016, sự kiện Brexit (Anh và Bắc Ireland rời khỏi Liên minh châu Âu) làm cho ông thấy như đang sống ở một thế giới khác. “Tôi là kiểu nhà văn thích chạy theo ngôn ngữ của những vấn đề xảy ra trong cuộc sống. Xuất thân từ thơ ca nên mỗi câu chữ đều quý giá với tôi”, nhà văn cho biết.

Gospodinov và Rodel làm việc cùng nhau được vài năm, dịch giả từng dịch một cuốn tiểu thuyết trước đó của nhà văn, cùng nhiều truyện ngắn, tiểu luận, kịch nói. Thành công của tiểu thuyết trước đó – The Physics of Sorrow (2015) – đã khiến nhiều độc giả háo hức chờ đón tác phẩm mới của Gospodinov. Mùa thu năm 2019, Rodel dịch đoạn trích trong cuốn Time Shelter dài 50 trang mà sau này trở thành phần mở đầu của bản tiếng Bulgaria, xuất bản đầu năm 2020. Sau khi có bản thảo cuối cùng, Rodel mất khoảng sáu tháng dịch toàn bộ cuốn sách.

Georgi Gospodinov 55 tuổi, là nhà văn Bulgaria được dịch sách nhiều nhất. Các tác phẩm của ông đã được dịch sang 25 thứ tiếng. Tác giả sáng tác nhiều thể loại, gồm tiểu thuyết, thơ, tiểu luận, kịch bản phim và tiểu thuyết hình ảnh, giúp ông trở thành một trong những tiếng nói hàng đầu của văn học châu Âu.

Các tác phẩm của Gospodinov lọt vào danh sách rút gọn của nhiều giải thưởng quốc tế, gồm giải Văn học PEN cho dịch thuật, Gregor von Rezzori, Bruecke Berlin và Internationaler Literaturpreis của Đức. Nhà văn từng giành giải Jan Michalski cho Văn học năm 2016 và giải Văn học Trung Âu Angelus 2019.

Samantha Harvey giành giải Booker 2024

Tiểu thuyết “Orbital” về các phi hành gia tại Trạm Vũ trụ Quốc tế của tác giả người Anh Samantha Harvey giành giải Booker 2024.

Sáng 13/11 (giờ Hà Nội), hội đồng giám khảo công bố Samantha Harvey nhận giải thưởng trị giá 50.000 bảng (hơn 1,5 tỷ đồng). Theo Guardian, Harvey là người phụ nữ đầu tiên giành giải thưởng sau 5 năm, kể từ lần Margaret Atwood và Bernardine Evaristo thắng Booker 2019. Khi được xướng tên, tác giả ôm mặt khóc, ôm bạn bè và đồng nghiệp trước khi lên sân khấu nhận giải.

Trong bài phát biểu, Harvey dành tặng chiến thắng cho những người “gìn giữ môi trường sống của Trái Đất, vì phẩm giá của con người và mọi loài sinh vật khác, những người kêu gọi và hành động vì hòa bình”. Khi được hỏi sẽ chi tiền thưởng vào việc gì, Harvey cho biết cô cần một chiếc xe đạp mới và muốn đến thăm Nhật Bản.

Với 136 trang, Orbital là cuốn sách ngắn thứ hai giành giải thưởng này trong lịch sử Booker, dài hơn bốn trang so với Offshore của Penelope Fitzgerald – giành giải năm 1979. Tiểu thuyết xuất bản lần đầu vào tháng 11/2023, là tác phẩm bán chạy nhất trong danh sách rút gọn giải Booker, với 29.000 bản tại Anh năm nay. Nội dung theo chân các nhân vật trải qua một ngày với 16 lần mặt trời mọc và lặn, là “sự suy ngẫm tinh tế về Trái Đất, vẻ đẹp và khát vọng của con người”, theo lời bình của cây bút Alexandra Harris trên tờ Guardian.

Samantha Harvey, 49 tuổi, là tiểu thuyết gia người Anh. Cô từng học triết học tại Đại học York và Đại học Sheffield (Anh), hoàn thành khóa học Thạc sĩ về viết sáng tạo của Đại học Bath Spa vào năm 2005, lấy bằng Tiến sĩ về viết sáng tạo. Tác giả từng góp mặt trong danh sách chung khảo giải Women’s Prize for Fiction (tên cũ là giải Orange) của Anh năm 2009 với tác phẩm đầu tay The Wilderness – viết theo góc nhìn của một ông lão ngoài 60 tuổi đấu tranh chống lại căn bệnh Alzheimer.

Năm 2009, Harvey có tên trong danh sách dài của giải Booker với The Wilderness. Orbital là tác phẩm thứ năm của cô, sau All Is Song, Dear Thief và The Western Wind. Cô cũng từng xuất bản hồi ký về chứng mất ngủ mang tên The Shapeless Unease vào năm 2020.

David Szalay giành giải Booker 2025

Tối ngày 10 tháng 11 năm 2025, David Szalay đã được xướng tên là người chiến thắng giải Booker Prize – một trong những giải thưởng văn học danh giá nhất thế giới với tiểu thuyết Flesh, một tác phẩm được ban giám khảo mô tả là “đen tối, dữ dội, và giàu chất văn học”. Szalay nhận được giải thưởng trị giá 50.000 bảng Anh cùng một tượng lưu niệm, được trao bởi Samantha Harvey, người chiến thắng năm ngoái.

Tác phẩm chiến thắng năm nay được lựa chọn bởi hội đồng giám khảo Booker 2025, do Roddy Doyle – người từng đoạt giải Booker năm 1993 – làm chủ tịch. Đây cũng là lần đầu tiên một cựu quán quân Booker đứng đầu ban giám khảo. Cùng ông trong hội đồng có: nhà văn Ayọ̀bámi Adébáyọ̀ (từng vào longlist Booker); nữ diễn viên, nhà sản xuất và nhà xuất bản đoạt giải Sarah Jessica Parker; nhà văn, nhà phê bình văn học kiêm người dẫn chương trình Chris Power; và Kiley Reid – tác giả từng lọt longlist và là cái tên nằm trong danh sách bán chạy của New York Times.

Ban giám khảo đã cân nhắc 153 tác phẩm, tìm kiếm cuốn tiểu thuyết dài xuất sắc nhất bằng tiếng Anh, được xuất bản tại Anh và/hoặc Ireland trong khoảng thời gian từ 1 tháng 10 năm 2024 đến 30 tháng 9 năm 2025, không phân biệt quốc tịch tác giả.

Flesh được viết bằng văn phong tối giản, trải dài qua nhiều thập kỷ – từ một khu nhà ở xã hội tại Hungary đến những dinh thự xa hoa của giới thượng lưu London. Cuốn sách theo chân István, một cậu bé sống cùng mẹ tại Hungary, từ những năm tháng lặng lẽ đầu đời đến khi trở thành tài xế cho giới siêu giàu ở London.

Tiểu thuyết khai thác sâu chủ đề nam tính, di cư, giai cấp và sự xa lạ với thân thể chính mình. Văn phong tác phẩm được giám khảo nhận xét là “khó đọc” với nhiều đoạn thoại ngắn, khoảng trắng dày đặc, khiến độc giả “phải tự lấp vào phần còn thiếu của nhân vật”. Đây là cuốn tiểu thuyết thứ sáu của David Szalay, người từng được đề cử vào danh sách rút gọn Booker năm 2016.

>> Giải thưởng sách quốc gia Mỹ- National Book Awards